ازدواج در ایران: آیا می‌توانید در انتاریو طلاق بگیرید و آیا طلاق ایرانی در اینجا به رسمیت شناخته می‌شود؟

بله، به شرط آنکه شما یا همسرتان دست‌کم یک سال پیش از ثبت دادخواست، اقامت معمول (habitual residence) در انتاریو داشته باشید. در این صورت دادگاه انتاریو می‌تواند حکم طلاق را صادر کند، حتی اگر ازدواجتان در ایران بوده و همسرتان هنوز در ایران زندگی می‌کند. در جهت عکس، کانادا طلاقی را که در ایران صادر شده به رسمیت می‌شناسد، اگر یکی از زوجین دست‌کم یک سال پیش از آغاز آن پرونده‌ی طلاق، اقامت معمول در ایران داشته است. قواعد دیگرِ شناسایی (recognition) هم ممکن است در کار باشند.

طلاق در انتاریو بر اساس قانون فدرال طلاق کانادا (Divorce Act) و از سوی دادگاه عالی دادگستری انتاریو (Superior Court of Justice) صادر می‌شود؛ بنابراین قواعدی که در ادامه می‌آید در تورنتو، ریچموند هیل یا هر جای دیگر این استان یکسان است. برای آشنایی با رویکرد کلی موسسه‌ی ما به پرونده‌های طلاق، صفحه‌ی طلاق را ببینید. این راهنما بخشی از مجموعه‌ی ما برای خانواده‌های فارسی‌زبان در تورنتو است و معمولاً نخستین پرسشی است که زوج‌هایی که در ایران ازدواج کرده‌اند مطرح می‌کنند.

وقتی در ایران ازدواج کرده‌اید، طلاق مرحله به مرحله چگونه پیش می‌رود؟

لازم نیست طلاق منتظر حل شدن همه‌ی مسائل دیگر بماند. در پرونده‌ی بخشی علیه حسین‌زاده (Bakhshi v. Hosseinzadeh, 2017 ONCA 838)، زوج در سال ۱۹۹۵ در ایران ازدواج کرده بودند؛ زن در اکتبر ۲۰۱۳ پرونده‌اش را در انتاریو آغاز کرد، حکم طلاق در سپتامبر ۲۰۱۴ صادر شد و دعوای اموال و مهریه جداگانه در نوامبر ۲۰۱۵ به دادرسی (trial) رفت. اینکه پرونده‌ی شما در کدام دادگاه تورنتو رسیدگی شود به خواسته‌هایتان بستگی دارد؛ ببینید کدام دادگاه خانواده‌ی تورنتو به پرونده‌ی شما رسیدگی می‌کند.

قواعد در یک نگاه

آیا اهمیتی دارد که ازدواج در ایران انجام شده است؟

برای حق ثبت دادخواست، نه. معیار یک سال اقامت در ماده‌ی ۳ به محل زندگی زوجین نگاه می‌کند، نه به محل ازدواج. آنچه تغییر می‌کند مدارک است. دادگاه انتاریو تا گواهی ازدواج یا گواهی ثبت ازدواج ارائه نشود حکم طلاق صادر نمی‌کند، مگر آنکه در دادخواست توضیح داده شود که چرا تهیه‌ی آن عملاً ممکن نیست (آیین دادرسی خانواده، قاعده‌ی ۳۶). راهنمای وزارت دادستانی کل انتاریو (Ministry of the Attorney General) می‌گوید گواهی‌ای که به زبان انگلیسی نیست باید توسط مترجم رسمی ترجمه شود، و کسانی که خارج از کانادا ازدواج کرده‌اند باید هر طلاق قبلی یا فوت همسر قبلی را ثابت کنند.

دادگاه همچنین از دفتر مرکزی ثبت دعاوی طلاق در دولت فدرال، گواهی عدم سابقه (clearance certificate) دریافت می‌کند که تأیید می‌کند هیچ پرونده‌ی طلاق دیگری میان شما دو نفر در کانادا آغاز نشده است. تا این گواهی نرسد، حکم طلاق صادر نمی‌شود.

در دعاوی اموال و نفقه بر اساس قانون حقوق خانواده‌ی انتاریو (Family Law Act)، «ازدواج» شامل ازدواجی هم می‌شود که بالفعل یا بالقوه چندهمسری است، به شرط آنکه در جایی منعقد شده باشد که قانون آنجا آن را معتبر می‌داند (ماده‌ی ۱(۲)).

به همسری که در ایران زندگی می‌کند چگونه ابلاغ می‌شود؟

دادخواست باید از طریق ابلاغ ویژه ابلاغ شود و این کار را باید فردی غیر از خود شما انجام دهد که دست‌کم ۱۸ سال دارد (آیین دادرسی خانواده، قاعده‌ی ۶). همسری که خارج از کانادا یا ایالات متحده ابلاغ دریافت می‌کند، به‌جای ۳۰ روز، ۶۰ روز فرصت دارد تا پاسخ‌نامه (answer) را ابلاغ و ثبت کند. اگر همسر پیدا نشود، یا ابلاغ به روش معمول واقع‌بینانه نباشد، دادگاه می‌تواند بر پایه‌ی مدارک دقیق درباره‌ی اقداماتی که برای یافتن او و ابلاغ به او انجام شده، دستور ابلاغ جایگزین (substituted service) به روشی دیگر را بدهد. اگر نتوان به‌طور معقول انتظار داشت که هیچ روشی به او برسد، دادگاه می‌تواند دستور دهد که ابلاغ لازم نیست (قاعده‌ی ۶(۱۵) و (۱۶)).

اگر همسر دیگر پاسخ ندهد، پرونده می‌تواند بدون او پیش برود. وقتی تنها خواسته‌ی پرونده طلاق است، سوگندنامه‌ی طلاق را ثبت می‌کنید و دادگاه بر اساس مدارک تصمیم می‌گیرد؛ ترتیب کامل مراحل در آنچه پس از آغاز پرونده‌ی خانوادگی در تورنتو اتفاق می‌افتد (به انگلیسی) آمده است.

برای گرفتن طلاق چه چیزی را باید ثابت کنید؟

فروپاشی ازدواج را، که به یکی از سه راه نشان داده می‌شود: دست‌کم یک سال جدا زندگی کردن پیش از تصمیم دادگاه، خیانت زناشویی، یا آزار و بدرفتاری (ماده‌ی ۸(۲)). اگر مبنای شما جدایی است، می‌توانید پیش از تمام شدن یک سال دادخواست بدهید، به شرط آنکه هنگام آغاز پرونده جدا از هم زندگی می‌کردید. تلاش‌های کوتاه برای آشتی که روی هم بیش از ۹۰ روز نباشد، این یک سال را قطع نمی‌کند. دادگاه پیش از صدور طلاق باید همچنین قانع شود که برای نفقه‌ی فرزندان، اگر فرزندی در کار باشد، ترتیبات معقولی داده شده است (ماده‌ی ۱۱). پس از اجرایی شدن طلاق، می‌توانید گواهی‌ای را که آن را ثابت می‌کند درخواست کنید؛ ببینید چگونه در انتاریو گواهی طلاق بگیرید (به انگلیسی).

آیا طلاقی که در ایران گرفته شده در کانادا به رسمیت شناخته می‌شود؟

طبق ماده‌ی ۲۲(۱) قانون طلاق، طلاقی که مرجع صالحی در خارج از کشور صادر کرده، از نظر وضعیت تأهل در کانادا به رسمیت شناخته می‌شود، اگر یکی از همسران سابق بلافاصله پیش از آغاز رسیدگی به طلاق، دست‌کم یک سال اقامت معمول در آن کشور داشته است. بنابراین اگر همسرتان در دوره‌ای که بیش از یک سال در ایران زندگی می‌کرده در آنجا طلاق گرفته باشد، کانادا معمولاً شما را طلاق‌گرفته می‌داند. ماده‌ی ۲۲(۳) سایر قواعد حقوقی مربوط به شناسایی را حفظ می‌کند؛ پس طلاق خارجی‌ای که شرط یک سال را ندارد خودبه‌خود رد نمی‌شود و باید بر اساس آن قواعد سنجیده شود.

اگر مطمئن نیستید طلاق قبلی معتبر است یا نه، پیش از ازدواج دوباره یا ثبت دادخواست طلاق تازه در اینجا، این موضوع را روشن کنید. راهنمای دادگاه‌های انتاریو، وقتی ازدواج خارج از کانادا انجام شده، مدرک هر طلاق قبلی را می‌خواهد. برای ازدواج دوباره در انتاریو پس از طلاقی که خارج از کانادا صادر شده نیز، پیش از صدور پروانه‌ی ازدواج (marriage licence) به اجازه‌ی کتبی وزیر نیاز دارید (ماده‌ی ۸(۳) قانون ازدواج انتاریو، Marriage Act).

آیا ایران طلاقِ انتاریو را به رسمیت می‌شناسد؟

این پرسشی درباره‌ی قوانین ایران است که این راهنما به آن نمی‌پردازد. توصیه‌های سفر وزارت امور خارجه‌ی کانادا (Global Affairs Canada) درباره‌ی ایران (آخرین به‌روزرسانی: ۲۳ ژوئیه ۲۰۲۶) می‌گوید گواهی طلاق کانادایی در ایران خودبه‌خود به رسمیت شناخته نمی‌شود و برای اعتبار یافتن در آنجا باید تصدیق شود و سپس دادگاهی در ایران آن را تنفیذ کند. همچنین هشدار می‌دهد که دولت کانادا در ایران سفارت یا کنسولگری ندارد، شهروندان کانادایی‌ایرانیِ دارای تابعیت دوگانه ممکن است ناچار باشند از گذرنامه‌ی ایرانی خود استفاده کنند و ممکن است از خروجشان جلوگیری شود، و زنان کانادایی که ازدواجی را نزد مقامات ایرانی ثبت کنند، خودبه‌خود تابعیت ایران را پیدا می‌کنند. این توصیه‌ها پیشنهاد می‌کند پیش از سفر، هم با یک وکیل کانادایی و هم با یک وکیل ایرانی مشورت کنید.

مهریه، اموال و فرزندان چه می‌شوند؟

دادخواست طلاق می‌تواند دعاوی نفقه، اموال و امور فرزندان را هم در بر بگیرد، و مهریه ممکن است به‌عنوان قرارداد ازدواج (marriage contract) قابل اجرا باشد. نحوه‌ی تعیین نفقه میان همسران در صفحه‌ی ما درباره‌ی نفقه‌ی همسر در انتاریو توضیح داده شده است. ببینید آیا مهریه در انتاریو قابل اجراست. اگر یکی از شما در ایران ملک یا دارایی دارد، بخوانید آیا اموال در ایران در انتاریو به حساب می‌آید. اگر یکی از زوجین در طلاق مذهبی (religious divorce) همکاری نمی‌کند، قانون کانادا ابزار مشخصی پیش‌بینی کرده است که در طلاق مذهبی و طلاق در انتاریو توضیح داده شده. حکم والدینی (parenting order) که در ایران صادر شده، در اینجا خودبه‌خود اعمال نمی‌شود؛ بخوانید آیا حکم حضانتی که در ایران صادر شده در انتاریو اعتبار دارد.

چه عواملی پاسخ را تغییر می‌دهد؟

• مدتی که هر یک از زوجین در انتاریو زندگی کرده است. یک سال اقامت معمول یکی از زوجین برای ثبت دادخواست در اینجا کافی است (قانون طلاق، ماده‌ی ۳(۱)). اگر هیچ‌کدام این شرط را نداشته باشند، دادگاه انتاریو فعلاً نمی‌تواند حکم طلاق صادر کند.
• محل زندگی همسر دیگر پیش از طلاق در خارج از کشور. طلاقی که در ایران گرفته شده به رسمیت شناخته می‌شود، اگر یکی از زوجین پیش از آغاز آن دست‌کم یک سال اقامت معمول در آنجا داشته است (ماده‌ی ۲۲(۱))؛ در غیر این صورت، قواعد دیگری که ماده‌ی ۲۲(۳) حفظ کرده است تعیین‌کننده‌اند.
• اینکه فرزندی در کار هست یا نه. دادگاه پیش از صدور طلاق باید قانع شود که برای نفقه‌ی فرزندان ترتیبات معقولی داده شده است (بند (b) ماده‌ی ۱۱(۱)).
• اینکه می‌توانید عقدنامه را پیدا کنید یا نه. اگر تهیه‌ی آن عملاً ممکن نباشد، این موضوع و دلیل آن باید در دادخواست ذکر شود (آیین دادرسی خانواده، قاعده‌ی ۳۶(۴)).
• اینکه می‌توان به همسرِ مقیم ایران دسترسی پیدا کرد یا نه. ابلاغ جایگزین، یا دستور به اینکه ابلاغ لازم نیست، به مدارک دقیق درباره‌ی تلاش‌هایی که کرده‌اید بستگی دارد (قاعده‌ی ۶(۱۵) و (۱۶)).
• اینکه قصد ازدواج دوباره در انتاریو را دارید یا نه. پس از طلاقی که خارج از کانادا صادر شده، صدور پروانه‌ی ازدواج به اجازه‌ی کتبی وزیر نیاز دارد (قانون ازدواج انتاریو، ماده‌ی ۸(۳)).

یک مثال

برای مثال، زنی را در نظر بگیرید که در مشهد ازدواج کرده، چهار سال پیش به تورنتو آمده و بیش از یک سال است که جدا از همسرش زندگی می‌کند. همسرش هنوز در ایران است و به پیام‌های او پاسخی نداده است. او در دادگاه عالی دادگستری در تورنتو دادخواست طلاق ثبت می‌کند و ترجمه‌ی رسمی انگلیسی عقدنامه را پیوست می‌کند. مأمور ابلاغ نمی‌تواند به شوهر دسترسی پیدا کند، بنابراین وکیل او مدارکی درباره‌ی نشانی‌هایی که امتحان شد، بستگانی که با آن‌ها تماس گرفته شد و پیام‌هایی که فرستاده شد ارائه می‌کند و از دادگاه می‌خواهد اجازه‌ی ابلاغ به روشی دیگر را بدهد. پس از ۶۰ روز بدون پاسخ، او سوگندنامه‌ی طلاق را همراه با پیش‌نویس حکم ثبت می‌کند. قاضی بر اساس مدارک حکم طلاق را صادر می‌کند و طلاق ۳۱ روز بعد اجرایی می‌شود. دعوای مهریه و اموال او می‌تواند با زمان‌بندی جداگانه‌ی خودش ادامه پیدا کند. این نمونه‌ای فرضی برای توضیح مراحل است، نه پیش‌بینی نتیجه‌ی هیچ پرونده‌ای.

چه اشتباه‌هایی رایج است؟

1. ثبت دادخواست پیش از آنکه یکی از زوجین یک سال کامل در انتاریو زندگی کرده باشد. تا شرط اقامت برآورده نشود، دادگاه اختیار صدور طلاق را ندارد.
2. ابلاغ به همسر توسط خودتان یا با پیامک. ابلاغ ویژه باید توسط فردی غیر از شما، یا به روشی که دادگاه دستور می‌دهد، انجام شود.
3. استفاده از ترجمه‌ی غیررسمی عقدنامه.
4. فرض اینکه طلاق مذهبی در ایران ازدواج را در کانادا هم پایان می‌دهد، بدون بررسی ماده‌ی ۲۲.
5. ازدواج دوباره پیش از اجرایی شدن طلاق، یا بدون اجازه‌ی وزیر پس از طلاق خارجی.
6. گذشتن مهلت دعوای اموال در حالی که همه‌ی توجه به طلاق است؛ ببینید مهلت‌ها در پرونده‌های خانوادگی انتاریو (به انگلیسی).

این هفته چه کار کنید

1. تاریخ شروع یک سال اقامتتان در انتاریو و تاریخ جدایی را مشخص کنید.
2. عقدنامه را پیدا کنید و ترجمه‌ی رسمی انگلیسی آن را سفارش دهید.
3. برای هر یک از زوجین، مدرک پایان هر ازدواج قبلی را، چه با طلاق و چه با فوت، جمع‌آوری کنید.
4. هر نشانی، شماره‌ی تلفن و حساب آنلاینی را که از همسرتان در ایران می‌دانید یادداشت کنید.
5. اگر فرزند دارید، اطلاعات درآمدی را که دادگاه برای تعیین نفقه‌ی فرزند لازم دارد جمع کنید.
6. چک‌لیست هفته‌ی اول جدایی را مرور کنید و یک جلسه‌ی مشاوره به فارسی، انگلیسی یا فرانسه رزرو کنید.

پرسش‌های متداول

آیا برای طلاق در انتاریو به رضایت همسرم نیاز دارم؟

خیر. یکی از زوجین می‌تواند به‌تنهایی دادخواست بدهد و دیگری را به‌عنوان خوانده معرفی کند. دادخواست مشترک هم ممکن است، اما در آن صورت هر حکمی به رضایت هر دو نفر نیاز دارد (آیین دادرسی خانواده، قاعده‌ی ۳۶(۲)).

اگر همسرم در ایران زندگی کند و هرگز به کانادا نیاید، می‌توانم اینجا طلاق بگیرم؟

بله، اگر یکی از شما شرط یک سال اقامت را داشته باشد. باید به همسر ابلاغ شود، یا دادگاه باید روش دیگری برای ابلاغ تعیین کند یا از آن صرف‌نظر کند؛ پس از آن پرونده می‌تواند بدون او پیش برود.

چه مدت باید جدا از هم زندگی کرده باشیم؟

اگر مبنای طلاق جدایی باشد، دست‌کم یک سال پیش از تصمیم دادگاه. می‌توانید زودتر دادخواست بدهید، به شرط آنکه هنگام آغاز پرونده جدا زندگی می‌کردید، و تلاش‌های کوتاه برای آشتی که روی هم ۹۰ روز یا کمتر باشد، شمارش یک سال را از نو شروع نمی‌کند.

آیا ازدواجی که طبق قوانین ایران چندهمسری بوده، برای دعاوی اموال و نفقه پذیرفته می‌شود؟

در دعاوی بر اساس قانون حقوق خانواده‌ی انتاریو، ازدواجی که بالفعل یا بالقوه چندهمسری است به حساب می‌آید، اگر در جایی منعقد شده باشد که قانون آنجا آن را معتبر می‌داند (ماده‌ی ۱(۲)).

آیا لازم است حضوری به دادگاه بروم؟

اگر تنها خواسته طلاق باشد و همسر دیگر پاسخی نداده باشد، قاضی می‌تواند بر اساس سوگندنامه و پیش‌نویس حکم و بدون برگزاری جلسه‌ی رسیدگی تصمیم بگیرد (قاعده‌ی ۳۶(۷)). موضوعات مورد اختلاف، مانند امور فرزندان یا اموال، ممکن است برگزاری جلساتی با قاضی (conferences) را لازم کنند.

آیا پس از طلاق در انتاریو می‌توانم همسر تازه‌ای را اسپانسر کنم؟

پرسش‌های مهاجرتی خارج از موضوع این راهنماهاست، اما به مدرکی نیاز خواهید داشت که نشان دهد ازدواج قبلی پایان یافته است. صفحه‌ی ما درباره‌ی گواهی طلاق توضیح می‌دهد که چگونه آن را درخواست کنید.

پرسش‌های مرتبط

خانواده‌های ساکن تورنهیل، ریچموند هیل و دیگر نقاط منطقه‌ی یورک پرونده‌ی خود را در نیومارکت ثبت می‌کنند، نه در تورنتو؛ بخوانید پرونده‌های خانوادگی در منطقه‌ی یورک چگونه پیش می‌روند (به انگلیسی).

سورنا سربازوطن وکیلی فارسی‌زبان است که در سال ۲۰۱۵ به عضویت کانون وکلای انتاریو درآمد. جلسه‌ی مشاوره به فارسی، انگلیسی یا فرانسه امکان‌پذیر است. با +1 (416) 628-2041 تماس بگیرید یا از طریق صفحه‌ی تماس با ما در ارتباط باشید.