آیا اموال در ایران هنگام تقسیم اموال خانواده در انتاریو حساب می‌شود؟

معمولاً بله. تقسیم برابر ارزش اموال (equalization) طبق قانون حقوق خانواده‌ی انتاریو (Family Law Act) بر پایه‌ی ارزش همه‌ی اموالی است که هر یک از زوجین در تاریخ ارزش‌گذاری (valuation date) مالک آن است، و این قانون اموال را فقط به این دلیل که خارج از کانادا است کنار نمی‌گذارد. در یکی از پرونده‌های سال ۲۰۱۷ دادگاه تجدیدنظر انتاریو (Court of Appeal for Ontario) که به زوجی مربوط بود که در ایران ازدواج کرده بودند، املاک در ایران ارزش‌گذاری و در محاسبه منظور شد. برخی اموال، مانند ارثی که در دوران ازدواج به دست آمده، هر جا که باشد جزو اموال مستثنا (excluded property) است.

این صفحه قواعد انتاریو را درباره‌ی آپارتمان، زمین، سهم یک کسب‌وکار، طلا یا حساب بانکی در ایران توضیح می‌دهد. برای آشنایی با سازوکار کلی تقسیم برابر، از صفحه‌ی ما درباره‌ی تقسیم اموال در انتاریو شروع کنید. این صفحه بخشی از مجموعه‌ی راهنماهای ما برای خانواده‌های فارسی‌زبان در تورنتو است که بسیاری از آن‌ها در ایران مالی دارند یا انتظار دارند مالی را به ارث ببرند.

اموال در ایران در یک پرونده‌ی انتاریو، گام‌به‌گام چگونه بررسی می‌شود؟

قانون کدام کشور حقوق مالی شما را تعیین می‌کند؟

ماده‌ی ۱۵ قانون حقوق خانواده به این پرسش پاسخ می‌دهد. حقوق مالی ناشی از ازدواج تابع قانون جایی است که زوجین آخرین بار در آن اقامتگاه عادی مشترک (last common habitual residence) داشته‌اند، و اگر چنین جایی وجود نداشته باشد، تابع قانون انتاریو است. برای خانواده‌هایی که با هم به انتاریو آمده‌اند و همین‌جا از هم جدا شده‌اند، این محل معمولاً انتاریو است، پس قواعد تقسیم برابر انتاریو بر همه‌ی اموال آن‌ها، چه در کانادا و چه در ایران، اعمال می‌شود.

اگر زوجین هرگز با هم در انتاریو زندگی نکرده باشند، پاسخ ممکن است فرق کند؛ برای مثال وقتی یکی از آن‌ها تنها به کانادا آمده و دیگری در ایران مانده است. در این حالت ممکن است آخرین اقامتگاه عادی مشترک در ایران باشد و ماده‌ی ۱۵ برای حقوق مالی به قانون ایران ارجاع دهد. چنین پرونده‌ای از همان ابتدا، پیش از آن‌که طرفین موضع خود را بگیرند، به مشاوره نیاز دارد.

تقسیم برابر با اموال در ایران چگونه برخورد می‌کند؟

تقسیم برابر به معنای تقسیم تک‌تک اموال نیست. هر یک از زوجین ارزش اموال خود را در تاریخ ارزش‌گذاری جمع می‌زند، بدهی‌هایش را از آن کم می‌کند و ارزش خالص آنچه را با خود به ازدواج آورده نیز کسر می‌کند، به‌جز خانه‌ی مشترک زناشویی (matrimonial home). همسری که نتیجه‌ی کمتری دارد، حق دارد نصف تفاوت را دریافت کند (مواد ۴ و ۵). بنابراین آپارتمانی در تهران که به نام یکی از زوجین ثبت شده، دو نیم نمی‌شود: ارزش آن در محاسبه‌ی همان همسر وارد می‌شود.

هر کس ادعای کسر یا استثنا کند، باید آن را ثابت کند (ماده‌ی ۴(۳)). ارثی که از پدر یا مادر در ایران رسیده، فقط در صورتی مستثنا است که بتوانید نشان دهید از کجا آمده و، اگر دوباره سرمایه‌گذاری شده، به چه چیزی تبدیل شده است. درباره‌ی مهریه، ببینید مهریه در تقسیم برابر چگونه حساب می‌شود.

دادگاه تجدیدنظر با اموال در ایران چه کرد؟

در پرونده‌ی بخشی علیه حسین‌زاده (Bakhshi v. Hosseinzadeh, 2017 ONCA 838)، شوهر استدلال کرد که برخی از املاک او در ایران ارزیابی نشده و بنابراین محاسبه دقیق نیست. دادگاه تجدیدنظر این استدلال را نپذیرفت. قاضی دادگاه بدوی به این نتیجه رسیده بود که این دارایی‌ها متعلق به شوهر است، پس طبق قاعده‌ی افشای اطلاعات مالی (disclosure)، ارائه‌ی گزارش ارزیابی بر عهده‌ی خود او بود. در نبود این گزارش‌ها، قاضی قیمت خرید را مبنا قرار داد و دادگاه تجدیدنظر این روش را دلبخواهی ندانست. درس این پرونده برای مالک روشن است: اگر ارزش اموال خودتان را ثابت نکنید، دادگاه بدون شما رقمی را انتخاب می‌کند.

چه چیزهایی را باید افشا و اثبات کنید؟

در دعوای تقسیم برابر، هر یک از زوجین اظهارنامه‌ای سوگندخورده درباره‌ی اموال و بدهی‌های خود در تاریخ ازدواج، تاریخ ارزش‌گذاری و تاریخ تنظیم اظهارنامه، همراه با کسورات و استثناهای مورد ادعا و هر مالی که در دو سال گذشته واگذار کرده، به طرف مقابل ابلاغ (service) می‌کند (ماده‌ی ۸). طبق قاعده‌ی ۱۳(۳.۳) آیین دادرسی خانواده، هر یک از زوجین باید ظرف ۳۰ روز پس از موعد ارائه‌ی صورت‌وضعیت مالی (financial statement)، مدارکی را نیز ابلاغ کند که شامل این موارد است:

• صورت‌حسابی که به تاریخ ارزش‌گذاری نزدیک‌تر است، برای هر حساب بانکی، بازنشستگی، پس‌انداز یا سرمایه‌گذاری؛
• مدارکی که ارزش سایر اموال، مانند املاک در خارج از کشور، را در تاریخ ارزش‌گذاری نشان می‌دهد؛
• مدارک پشتیبان هر استثنا، مانند ارث؛
• صورت‌حساب بدهی‌هایی که در تاریخ ارزش‌گذاری وجود داشته است؛ و
• مدارک موجودی که ارزش اموال و بدهی‌ها را در تاریخ ازدواج نشان می‌دهد.

سندهای مالکیت، سوابق بانکی و گزارش‌های ارزیابی به زبان فارسی به ترجمه‌ای نیاز دارند که دادگاه بتواند بخواند؛ راهنمای دادگاه‌های انتاریو برای سند ازدواج خارجی از قبل ترجمه‌ی رسمی (certified translation) را الزامی کرده است، و رعایت همین دقت در اینجا هم معقول است. تاریخ ارزش‌گذاری معمولاً همان تاریخ جدایی است و ارزش‌ها بر اساس پایان ساعت کاری همان روز سنجیده می‌شوند (ماده‌ی ۴).

اگر یکی از زوجین اطلاعات را افشا نکند، دادگاه طبق قاعده‌ی ۱(۸) ابزارهایی در اختیار دارد، از جمله حکم به پرداخت هزینه‌های دادرسی، دستور به این‌که مدارک افشانشده قابل استفاده نباشد، و حذف اوراقی که آن همسر به دادگاه داده است. راهنمای ما درباره‌ی صورت‌وضعیت مالی در پرونده‌ی خانوادگی انتاریو (به انگلیسی) فرم‌ها و به‌روزرسانی‌ها را توضیح می‌دهد.

آیا دادگاه انتاریو می‌تواند دستور فروش یا انتقال اموال در ایران را بدهد؟

حکم معمول، پرداخت مبلغی پول است. ماده‌ی ۹ این قانون به دادگاه اجازه می‌دهد دستور پرداخت بدهد، وثیقه‌ای مانند حق وثیقه بر یک ملک بخواهد، برای جلوگیری از فشار مالی، پرداخت به‌صورت اقساط در مدتی تا ده سال را مجاز کند، و اگر برای ایفای تعهد مناسب باشد، دستور انتقال، افراز یا فروش مال را صادر کند. این‌که حکمی درباره‌ی زمینی در ایران در خود ایران قابل اجرا باشد یا نه، پرسشی مربوط به قانون ایران است که این راهنما به آن نمی‌پردازد. توصیه‌های سفر دولت کانادا یادآوری می‌کند که ایران احکام دادگاه‌های کانادا را در امور حقوق خانواده به‌طور خودکار به رسمیت نمی‌شناسد، و این یکی از دلایلی است که دادگاه‌های انتاریو معمولاً با پرداخت پول کار را پیش می‌برند.

برای طرح دعوا چقدر فرصت دارید؟

طلاقی که سریع گرفته شود، چه در انتاریو و چه طلاقی از خارج که در انتاریو به رسمیت شناخته شده، ممکن است مهلت دوساله را مدت‌ها پیش از پایان مهلت شش‌ساله به جریان بیندازد. دادگاه فقط در صورتی می‌تواند مهلت را تمدید کند که دلایل ظاهری برای جبران وجود داشته باشد، تأخیر با حسن نیت بوده باشد و هیچ‌کس دچار زیان اساسی نشود (ماده‌ی ۲(۸)). مهلت‌های دیگر در مهلت‌های پرونده‌ی خانوادگی در انتاریو (به انگلیسی) فهرست شده‌اند. اگر موضوع طلاق هنوز حل نشده است، ازدواج در ایران، طلاق در انتاریو را بخوانید. برای آنچه باید همین حالا جمع کنید، چک‌لیست هفته‌ی اول جدایی ما را ببینید.

چه عواملی پاسخ را تغییر می‌دهد؟

• آخرین جایی که با هم زندگی کردید. اگر انتاریو بوده، قانون انتاریو بر حقوق مالی حاکم است؛ اگر هرگز با هم اینجا زندگی نکرده‌اید، ممکن است پاسخ به قانون ایران برسد (ماده‌ی ۱۵ قانون حقوق خانواده).
• زمان و نحوه‌ی به دست آوردن مال. مالی که در زمان عروسی داشته‌اید با ارزش خالصش در همان تاریخ کسر می‌شود؛ ارث یا هدیه از شخص ثالث پس از عروسی مستثنا است (ماده‌ی ۴(۱) و (۲)).
• این‌که بتوانید ارث را ردیابی کنید یا نه. استثناها را کسی که ادعایشان می‌کند باید ثابت کند (ماده‌ی ۴(۳)).
• این‌که خانه در انتاریو باشد یا نه. قواعد ویژه‌ی خانه‌ی مشترک زناشویی درباره‌ی حق سکونت و رضایت برای فروش، فقط درباره‌ی خانه‌هایی اعمال می‌شود که در انتاریو واقع‌اند (ماده‌ی ۲۸(۱))؛ برای خانه‌ای در اینجا، ببینید آیا یکی از زوجین می‌تواند خانه‌ی خانواده را بفروشد یا به رهن بگذارد (به انگلیسی).
• این‌که قرارداد خانوادگی وجود داشته باشد یا نه. زوجین می‌توانند توافق کنند که مالی مستثنا شود (ماده‌ی ۴(۲)، بند ۶)، و مهریه به‌عنوان بدهی حساب می‌شود، مگر این‌که قرارداد چیز دیگری گفته باشد.
• این‌که حکم طلاق قبلاً صادر شده باشد یا نه. صدور طلاق مهلت دوساله‌ی ماده‌ی ۷(۳) را آغاز می‌کند.

یک نمونه‌ی عملی

برای مثال، زن و شوهری را در نظر بگیرید که از شیراز به ریچموند هیل آمده‌اند و پس از دوازده سال زندگی در انتاریو از هم جدا شده‌اند. شوهر آپارتمانی در تهران دارد که در دوران ازدواج خریده، و زن سه سال پیش قطعه‌زمینی را در ایران از پدرش به ارث برده است. چون آخرین خانه‌ی مشترکشان در انتاریو بوده، قانون انتاریو بر هر دو مال اعمال می‌شود. آپارتمان تهران با ارزشش در تاریخ جدایی در دارایی خالص خانوادگی شوهر منظور می‌شود، و او باید گزارش ارزیابی ترجمه‌شده یا مدرک دیگری از ارزش آن ارائه دهد؛ بدون آن، ممکن است دادگاه خودش رقمی را انتخاب کند، همان‌طور که در پرونده‌ی بخشی کرد. زمین زن در صورتی مستثنا است که با مدارک مربوط به ارث و ترجمه‌ی رسمی آن‌ها ثابت کند پس از ازدواج از راه ارث به او رسیده است. چون در منطقه‌ی یورک زندگی می‌کنند، پرونده‌شان به دادگاه نیومارکت می‌رود؛ ببینید پرونده‌های خانوادگی در منطقه‌ی یورک چگونه پیش می‌روند (به انگلیسی). این فقط یک مرور فرضی است و پیش‌بینی هیچ نتیجه‌ای نیست.

مردم درباره‌ی اموال در ایران چه اشتباه‌هایی می‌کنند؟

1. ذکر نکردن آن در صورت‌وضعیت مالی، به این دلیل که دور است یا برای راحتی به نام یکی از بستگان ثبت شده است.
2. این فرض که ارث خودبه‌خود مستثنا است، بدون داشتن مدارکی برای ردیابی آن.
3. جابه‌جا کردن یا انتقال اموال پس از جدایی. اظهارنامه‌ی سوگندخورده اموالی را هم که در دو سال پیش از تنظیم آن واگذار شده در بر می‌گیرد (ماده‌ی ۸).
4. ارائه نکردن ارزش اموال خودتان، و واگذاشتن انتخاب رقم به دادگاه.
5. تکیه بر ترجمه‌های غیررسمی سندهای مالکیت و سوابق بانکی.
6. از دست دادن مهلت دوساله پس از یک طلاق سریع.

این هفته چه کنید

1. همه‌ی دارایی‌ها و بدهی‌های خود در ایران را فهرست کنید: املاک، زمین، سهام، طلا، حساب‌های بانکی و وام‌ها، و این‌که هر کدام به نام چه کسی است.
2. مدارک خرید و هر ارزیابی تازه را پیدا کنید و ترجمه‌ی رسمی انگلیسی آن‌ها را ترتیب دهید.
3. برای هر ارث، مدارک مربوط به ارث و سوابقی را جمع کنید که نشان می‌دهد پول یا مال به کجا رفته است.
4. تاریخ جدایی و تاریخ ازدواجتان را یادداشت کنید.
5. تاریخ هر طلاقی را، چه در انتاریو و چه در ایران، یادداشت کنید تا بتوان مهلت دوساله را بررسی کرد.

پرسش‌های متداول

آیا مالی که در ایران به نام پدر یا مادر ثبت شده هم حساب می‌شود؟

طبق این قانون، مال یعنی هر گونه حق یا نفع، فعلی یا آتی، قطعی یا مشروط، نسبت به اموال غیرمنقول یا منقول (ماده‌ی ۴(۱)). اگر می‌گویید مال در واقع متعلق به شماست یا در واقع متعلق به شخص دیگری است، انتظار داشته باشید که باید آن را با مدارک ثابت کنید.

کدام نرخ ارز به کار می‌رود؟

ارزش‌ها بر اساس پایان ساعت کاری در تاریخ ارزش‌گذاری محاسبه می‌شوند (ماده‌ی ۴(۴))، بنابراین آنچه اهمیت دارد ارزش به دلار کانادا در همان تاریخ است. مدرکی از نرخی که به آن استناد می‌کنید نگه دارید.

آیا جواهرات طلا حساب می‌شود؟

بله، به‌عنوان مال و با ارزشش در تاریخ ارزش‌گذاری، مگر این‌که در یکی از موارد استثنا قرار بگیرد، مانند هدیه‌ای از شخص ثالث پس از ازدواج (ماده‌ی ۴(۲)).

آیا می‌توانیم توافق کنیم که اموال در ایران از محاسبه کنار گذاشته شود؟

بله، در قرارداد خانوادگی‌ای که شرایط شکلی را رعایت کند: کتبی، امضاشده و با حضور شاهد. داوری خانوادگی (family arbitration) گزینه‌ی دیگری است، اما فقط بر اساس قانون کانادا؛ ببینید آیا رأی داوری خانوادگی الزام‌آور است (به انگلیسی).

اگر همسرم اموالی را در ایران پنهان کند چه می‌شود؟

دادگاه می‌تواند طبق آیین دادرسی خانواده به افشا نکردن اطلاعات واکنش نشان دهد، از جمله با حکم به پرداخت هزینه‌های دادرسی، اجازه ندادن به یک طرف برای استناد به مدارک افشانشده، و حذف اوراق او (قاعده‌ی ۱(۸)).

آیا برای پرداخت باید مالم در ایران را بفروشم؟

نه لزوماً. حکم معمولاً پرداخت مبلغی پول است که می‌تواند همراه با وثیقه باشد یا برای جلوگیری از فشار مالی، به‌صورت اقساط در مدتی تا ده سال پرداخت شود (ماده‌ی ۹).

موسسه‌ی حقوقی سربازوطن به پرونده‌های تقسیم اموال خانواده‌ها در تورنتو، تورنهیل و ریچموند هیل، به زبان‌های انگلیسی، فارسی و فرانسه، رسیدگی می‌کند. با شماره‌ی +1 (416) 628-2041 تماس بگیرید یا از طریق صفحه‌ی تماس با ما در ارتباط باشید.