این دو در دو مسیر جداگانه پیش می‌روند. طبق قوانین کانادا، ازدواج با طلاقی پایان می‌یابد که دادگاه بر اساس قانون طلاق کانادا (Divorce Act) صادر می‌کند، یا با طلاقی خارجی که کانادا آن را به رسمیت می‌شناسد؛ طلاق مذهبی (religious divorce) به‌تنهایی ازدواج مدنی را پایان نمی‌دهد. با این حال، قانون این دو را به هم پیوند می‌دهد: اگر یکی از همسران از برداشتن مانع ازدواج مجدد مذهبی (barrier to religious remarriage) همسر دیگر خودداری کند، ممکن است دعاوی خود او در پرونده‌ی طلاق رد شود، و توافقی که در ازای طلاق مذهبی بسته شده باشد قابل ابطال است.
برخی زوج‌ها به هر دو نیاز دارند: طلاق مدنی تا بتوانند دوباره ازدواج کنند و تکلیف اموال و نفقه را در کانادا روشن کنند، و طلاق مذهبی تا بتوانند در چارچوب آیین خود دوباره ازدواج کنند. برای خود طلاق مدنی، صفحه‌ی ما درباره‌ی طلاق در تورنتو را ببینید. این راهنما بخشی از مجموعه‌ی ما برای خانواده‌های فارسی‌زبان در تورنتو است، جایی که طلاق مذهبی، یا طلاقی که در ایران ثبت شده است، اغلب باید با پرونده‌ای در انتاریو هماهنگ شود.
طلاق مدنی و طلاق مذهبی، گام به گام، چگونه با هم هماهنگ می‌شوند؟
| پرسش | طلاق مدنی در انتاریو | طلاق مذهبی |
|---|---|---|
| چه مرجعی آن را صادر می‌کند؟ | دادگاه عالی دادگستری انتاریو (Superior Court of Justice)، از جمله دادگاه خانواده (Family Court) آن، مانند دادگاه نیومارکت، بر اساس قانون طلاق کانادا | یک مرجع مذهبی، طبق قواعد آن آیین |
| آیا ازدواج را در کانادا پایان می‌دهد؟ | بله، از زمانی که نافذ شود (مواد ۱۲ تا ۱۴) | خیر، مگر آن که طلاقی خارجی باشد که طبق ماده‌ی ۲۲ شناسایی شود |
| آیا می‌تواند درباره‌ی اموال و نفقه تصمیم بگیرد؟ | بله، بر اساس قانون طلاق کانادا و قانون حقوق خانواده‌ی انتاریو (Family Law Act) | نه با اثر حقوقی؛ تصمیمی که بر پایه‌ی قوانین مذهبی گرفته شود، داوری خانوادگی (family arbitration) به شمار نمی‌آید (قانون حقوق خانواده، ماده‌ی ۵۹.۲) |
| آیا دادگاه می‌تواند همسر را به همکاری وادارد؟ | به‌طور غیرمستقیم، از طریق ماده‌ی ۲۱.۱ | موضوعیت ندارد |
| آیا می‌توان توافقی را که به آن گره خورده است ابطال کرد؟ | بله، طبق ماده‌ی ۵۶(۵) قانون حقوق خانواده | موضوعیت ندارد |
در عمل، ترتیب گام‌ها معمولاً این است: پرونده‌ی مدنی را آغاز کنید و اوراق آن را ابلاغ (service) کنید. اگر اختیار مانعی که جلوی ازدواج مجدد مذهبی شما را می‌گیرد در دست همسرتان است، درخواستی کتبی از او بکنید و سپس، تا زمانی که دعاوی خود او در دادگاه مطرح است، از سوگندنامه (affidavit) موضوع ماده‌ی ۲۱.۱ استفاده کنید. تکلیف اموال، نفقه و مسائل مربوط به فرزندان را با بهره‌گیری از حمایت‌های قانون حقوق خانواده روشن کنید، و با هر پیشنهادی که در ازای طلاق مذهبی مطرح می‌شود با احتیاط برخورد کنید. راهنمای ما درباره‌ی آنچه پس از آغاز پرونده‌ی خانوادگی در تورنتو پیش می‌آید (به انگلیسی) گام‌های مدنی را به ترتیب شرح می‌دهد.
چرا طلاق مذهبی کافی نیست؟
طبق قانون طلاق کانادا، دادگاه صالح به دلیل فروپاشی ازدواج حکم طلاق صادر می‌کند، و این حکم پس از نافذ شدن، ازدواج را منحل می‌کند و در سراسر کانادا اثر حقوقی دارد (مواد ۸، ۱۳ و ۱۴). در انتاریو، این دادگاه همان دادگاه عالی دادگستری انتاریو است. طلاقی که در خارج از کشور گرفته شده، طبق ماده‌ی ۲۲ در کانادا شناسایی (recognition) می‌شود، اگر مرجع صالحی آن را صادر کرده باشد و یکی از همسران دست‌کم یک سال پیش از آغاز پرونده محل اقامت معمول (habitually resident) خود را در آن کشور داشته باشد، یا بر اساس قواعد حقوقی دیگری که آن ماده حفظ کرده است. مراسم یا سند مذهبی در کانادا هیچ‌یک از این دو نیست.
بنابراین زن و شوهری که در تورنتو از هم جدا می‌شوند و فقط طلاق مذهبی می‌گیرند، طبق قوانین کانادا همچنان متأهل‌اند. هیچ‌یک از آن دو نمی‌تواند تا زمانی که طلاق دادگاه نافذ نشده است، دوباره ازدواج مدنی کند، و مهلت‌های مربوط به حقوق اموال و نفقه نیز همچنان جداگانه سپری می‌شوند.
ماده‌ی ۲۱.۱ قانون طلاق کانادا چه می‌کند؟
این ماده در هر پرونده‌ای که بر اساس قانون طلاق کانادا مطرح باشد، به هر یک از همسران راهی می‌دهد تا با خودداری همسر دیگر از برداشتن مانع ازدواج مجدد مذهبی مقابله کند.
| گام | آنچه پیش می‌آید |
|---|---|
| ۱. درخواست کتبی | شما به‌طور کتبی از همسرتان می‌خواهید همه‌ی موانعی را که در اختیار اوست و جلوی ازدواج مجدد شما در چارچوب آیینتان را می‌گیرد، بردارد. |
| ۲. سوگندنامه‌ی شما | شما سوگندنامه‌ای را ابلاغ و در دادگاه ثبت می‌کنید که در آن مشخصات ازدواج، موانع، تاریخ درخواستتان و کوتاهی همسرتان آمده است، و نیز این که شما هر مانعی را که در اختیار شماست و جلوی ازدواج مجدد او را می‌گیرد برداشته‌اید (یا پیشنهاد برداشتن آن را داده‌اید). |
| ۳. پاسخ همسر | همسرتان باید ظرف ۱۵ روز پس از ثبت سوگندنامه (یا مدت طولانی‌تری که دادگاه اجازه دهد) سوگندنامه‌ای ثبت کند مبنی بر این که موانع برداشته شده‌اند، و دادگاه را در این باره قانع کند. |
| ۴. اختیارات دادگاه | اگر چنین نکند، دادگاه می‌تواند هر دادخواستی را که او بر اساس این قانون ثبت کرده است رد کند و سایر لوایح (pleadings) و سوگندنامه‌های او را از پرونده حذف کند. |
| ۵. استثنا | اگر همسرتان نشان دهد که برای خودداری خود دلایل واقعی مذهبی یا وجدانی دارد، دادگاه ممکن است از اقدام خودداری کند. |
دو محدودیت مهم است. این راه‌حل بر دعاوی خود همسر دیگر در پرونده اثر می‌گذارد، مانند درخواست نفقه یا حکم والدینی (parenting order)، بنابراین زمانی بیشترین اثر را دارد که او از دادگاه چیزی می‌خواهد. همچنین اگر اختیار برداشتن مانع در دست یک نهاد یا مقام مذهبی باشد و نه همسر دیگر، ماده‌ی ۲۱.۱ اعمال نمی‌شود (بند ۶ همین ماده). این که کدام‌یک از این دو حالت وجود دارد به واقعیت‌های آن آیین و آن پرونده‌ی خاص بستگی دارد، و باید پیش از ثبت سوگندنامه روشن شود.
آیا توافقی را که در ازای طلاق مذهبی بسته شده است می‌توان ابطال کرد؟
بله. قانون حقوق خانواده‌ی انتاریو به دادگاه اجازه می‌دهد تمام یا بخشی از یک توافق‌نامه‌ی جدایی (separation agreement) یا مصالحه (settlement) را ابطال (set aside) کند، اگر آن توافق تا حدی در ازای برداشتن موانعی بسته شده باشد که جلوی ازدواج مجدد همسر دیگر در چارچوب آیینش را می‌گیرد (ماده‌ی ۵۶(۵)). این اختیار شامل احکام توافقی (consent orders)، اسناد اسقاط حق (releases)، اعلام انصراف از دعوا (notices of discontinuance) و سایر ترتیبات کتبی یا شفاهی نیز می‌شود، و با وجود هر توافق خلافی اعمال می‌شود (ماده‌ی ۵۶(۶) و (۷)).
یک نمونه، همسری است که از نفقه، اموال یا مهریه می‌گذرد تا همسر دیگر در طلاق مذهبی همکاری کند. اگر چنین پیشنهادی به شما شده است، پیش از امضا صفحه‌ی آیا مهریه در انتاریو قابل اجراست را ببینید.
آیا دادگاه‌های انتاریو اصلاً به شرایط طلاق مذهبی ورود می‌کنند؟
دادگاه‌ها تعهدات مدنی را اجرا می‌کنند، نه تعهدات مذهبی را. دادگاه تجدیدنظر انتاریو (Court of Appeal for Ontario)، در توضیح رأی دیوان عالی کانادا (Supreme Court of Canada) در پرونده‌ی بروکر علیه مارکوویتز (Bruker v. Marcovitz)، گفت دادگاه‌ها می‌توانند تعهداتی را در یک قرارداد ازدواج مذهبی اجرا کنند که همه‌ی شرایط یک قرارداد مدنی طبق قانون استانی را داشته باشد، و نقش دادگاه به همین تعهدات محدود است (پرونده‌ی بخشی علیه حسین‌زاده، Bakhshi v. Hosseinzadeh, 2017 ONCA 838). در همین پرونده‌ی ایرانی، حکم قاضی دادگاه بدوی شوهر را نیز ملزم کرده بود که ظرف ۳۰ روز برای طلاق شرعی در ایران اقدام کند و آن را نزد دولت ایران ثبت کند؛ دادگاه تجدیدنظر فقط به مسائل اموال و مهریه پرداخت. هر پرونده به شواهد و متن خاص خود بستگی دارد.
داوری مذهبی چه جایگاهی دارد؟
قانون انتاریو داوری خانوادگی را مجاز می‌داند، اما فقط بر اساس قوانین کانادا. اگر شخص ثالثی در فرایندی که منحصراً بر اساس قانون انتاریو یا قانون یکی دیگر از حوزه‌های قضایی کانادا انجام نمی‌شود، درباره‌ی یک موضوع خانوادگی تصمیم بگیرد، آن فرایند داوری خانوادگی نیست و تصمیم آن هیچ اثر حقوقی ندارد (قانون حقوق خانواده، ماده‌ی ۵۹.۲). با این حال، این قانون همچنان به هر کسی اجازه می‌دهد از شخص دیگری مشورت بگیرد، از جمله مشورت مذهبی. شرایط کامل در صفحه‌ی آیا رأی داوری خانوادگی در انتاریو الزام‌آور است (به انگلیسی) آمده است.
اگر طلاق مذهبی در ایران انجام شده باشد چه؟
در این صورت، موضوع شناسایی آن طبق ماده‌ی ۲۲ قانون طلاق کانادا مطرح است که در صفحه‌ی ازدواج در ایران، طلاق در انتاریو توضیح داده شده است. در جهت عکس، توصیه‌های سفر وزارت امور خارجه‌ی کانادا (Global Affairs Canada) درباره‌ی ایران می‌گوید گواهی طلاق (certificate of divorce) کانادایی به‌طور خودکار در ایران به رسمیت شناخته نمی‌شود و باید ابتدا تصدیق شود و سپس به تنفیذ یک دادگاه ایرانی برسد. قوانین ایران خارج از موضوع این راهنماست.
چه عواملی پاسخ را تغییر می‌دهد؟
- این که مانع در اختیار چه کسی است. ماده‌ی ۲۱.۱ فقط در جایی اعمال می‌شود که برداشتن مانع در اختیار همسر دیگر باشد؛ اگر این اختیار در دست یک نهاد یا مقام مذهبی باشد، اعمال نمی‌شود (ماده‌ی ۲۱.۱(۶)).
- این که آیا همسر دیگر چیزی از دادگاه می‌خواهد. اختیار دادگاه این است که دادخواست‌های آن همسر را رد کند و سایر لوایح و سوگندنامه‌های او را حذف کند (ماده‌ی ۲۱.۱(۳))، پس این ابزار زمانی بیشترین اثر را دارد که او دعاوی خودش را داشته باشد.
- این که آیا شما موانعی را که در اختیار خودتان است برداشته‌اید، یا پیشنهاد برداشتن آن‌ها را داده‌اید. سوگندنامه‌ی شما باید این را ذکر کند (بند (d) ماده‌ی ۲۱.۱(۲)).
- دلایل واقعی مذهبی یا وجدانی. اگر همسر دیگر ظرف ۱۵ روز، یا مدت طولانی‌تری که دادگاه اجازه دهد، این دلایل را ثابت کند، دادگاه ممکن است از اقدام خودداری کند (ماده‌ی ۲۱.۱(۴)).
- این که آیا معامله‌ای صورت گرفته است. توافقی که تا حدی در ازای برداشتن یک مانع مذهبی بسته شده باشد، قابل ابطال است (قانون حقوق خانواده، ماده‌ی ۵۶(۵)).
- محل انجام طلاق مذهبی. طلاقی که در خارج از کشور صادر شده است ممکن است طبق ماده‌ی ۲۲ شناسایی شود؛ طلاقی که فقط از یک مرجع مذهبی در کانادا گرفته شده، طلاق مدنی نیست.
یک مثال
برای مثال، زنی را در تورنتو در نظر بگیرید که در ایران ازدواج کرده است و هم طلاق مدنی می‌خواهد و هم طلاق مذهبی، تا بتواند در چارچوب آیین خود دوباره ازدواج کند. شوهرش می‌گوید فقط در صورتی در طلاق مذهبی همکاری می‌کند که زن از مهریه و نفقه‌ی همسر صرف‌نظر کند. زن پرونده‌ی مدنی را در دادگاه عالی دادگستری آغاز می‌کند و از طریق وکیلش به‌طور کتبی از شوهر می‌خواهد موانعی را که در اختیار اوست بردارد. شوهر پاسخ‌نامه‌ای (answer) ثبت می‌کند و سهمی از خانه‌ی خانواده را مطالبه می‌کند. سپس وکیل زن سوگندنامه‌ی موضوع ماده‌ی ۲۱.۱ را ابلاغ و ثبت می‌کند و تاریخ ابلاغ آن را ذکر می‌کند. اگر شوهر ظرف ۱۵ روز نه نشان دهد که موانع برداشته شده‌اند و نه دلایل واقعی مذهبی یا وجدانی را ثابت کند، دادگاه می‌تواند دعاوی او را رد کند. زن این معامله‌ی پیشنهادی را امضا نمی‌کند، و اگر امضا کرده بود، ماده‌ی ۵۶(۵) به دادگاه اجازه می‌داد آن را ابطال کند. این یک مثال فرضی برای توضیح روند است، نه پیش‌بینی هیچ نتیجه‌ای.
مردم چه اشتباه‌هایی می‌کنند؟
- این باور که طلاق مذهبی به ازدواج پایان داده است، و ازدواج دوباره یا تقسیم اموال بر همین اساس.
- گذشتن از مهریه، نفقه یا اموال در ازای همکاری در طلاق مذهبی، بدون مشاوره.
- صرف‌نظر کردن از درخواست کتبی. سوگندنامه باید تاریخ یک درخواست کتبی برای برداشتن موانع را ذکر کند (بندهای (e) و (f) ماده‌ی ۲۱.۱(۲)).
- استفاده از ماده‌ی ۲۱.۱ در جایی که اختیار مانع در دست یک نهاد مذهبی است، یعنی جایی که این ماده اعمال نمی‌شود.
- درخواست از یک مرجع مذهبی برای تصمیم‌گیری درباره‌ی اموال یا نفقه و انتظار این که دادگاه آن تصمیم را اجرا کند.
- از دست دادن مهلت دعوای اموال در حالی که منتظر روند مذهبی هستید؛ صفحه‌ی مهلت‌های یک پرونده‌ی خانوادگی در انتاریو (به انگلیسی) را ببینید.
این هفته چه کنید
- بنویسید آیین شما برای طلاق مذهبی چه چیزهایی را لازم می‌داند و اختیار هر مرحله در دست چه کسی است.
- اگر اختیار مانعی در دست همسرتان است، درخواستی کتبی برای برداشتن آن آماده کنید و مدرکی از تاریخ ارسال آن نگه دارید.
- موانعی را که در اختیار خود شماست فهرست کنید و تصمیم بگیرید که آن‌ها را بردارید یا پیشنهاد برداشتنشان را بدهید.
- تا مشاوره‌ی حقوقی مستقل نگرفته‌اید، هیچ توافقی را که به طلاق مذهبی وابسته است امضا نکنید.
- سند ازدواجتان را، و اگر به فارسی است ترجمه‌ی رسمی (certified translation) انگلیسی آن را، آماده کنید.
پرسش‌های متداول
آیا دادگاه انتاریو می‌تواند طلاق مذهبی صادر کند؟
خیر. دادگاه فقط طلاق مدنی را بر اساس قانون طلاق کانادا صادر می‌کند. دادگاه می‌تواند با استفاده از ماده‌ی ۲۱.۱ به وضعیت همسری رسیدگی کند که از برداشتن مانعی که در اختیار اوست خودداری می‌کند.
آیا ماده‌ی ۲۱.۱ همسرم را مجبور می‌کند طلاق مذهبی بدهد؟
خیر. این ماده به دادگاه اجازه می‌دهد اگر همسرتان موانع را برندارد، دادخواست‌های خود او را رد کند و لوایحش را حذف کند؛ این امر، زمانی که او چیزی از دادگاه می‌خواهد، می‌تواند انگیزه‌ی قوی‌ای باشد.
همسرم چه مدت برای پاسخ به سوگندنامه فرصت دارد؟
پانزده روز پس از ثبت آن، یا مدت طولانی‌تری که دادگاه اجازه دهد (ماده‌ی ۲۱.۱(۳) و (۴)).
آیا طلاق مذهبی در ایران می‌تواند ازدواج من را در کانادا پایان دهد؟
این طلاق می‌تواند طبق ماده‌ی ۲۲ شناسایی شود، اگر مرجع صالحی آن را صادر کرده باشد و یکی از همسران دست‌کم یک سال پیش از آغاز رسیدگی محل اقامت معمول خود را در ایران داشته باشد، یا بر اساس قواعد دیگری که آن ماده حفظ کرده است.
آیا طلاق مذهبی بر مهریه اثر می‌گذارد؟
در انتاریو با مهریه مانند یک قرارداد رفتار می‌شود. این که مهریه قابل پرداخت باشد یا نه به متن آن بستگی دارد، نه به این که چه کسی طلاق مذهبی را درخواست کرده است. برای قواعد کلی، صفحه‌ی اصلی ما درباره‌ی قراردادهای خانوادگی در انتاریو را ببینید.
آیا یک رهبر دینی می‌تواند به ما در رسیدن به توافق کمک کند؟
بله، در حد مشورت. قانون حقوق خانواده حق مشورت گرفتن از هر کسی را حفظ کرده است، اما فقط توافقی که شرایط قرارداد خانوادگی (domestic contract) را داشته باشد، یا داوری‌ای که بر اساس قوانین کانادا انجام شود، اثر حقوقی دارد.
پرسش‌های مرتبط
هر دادگاهی که به پرونده‌ی شما رسیدگی کند، کار را با صفحه‌ی کدام دادگاه خانواده در تورنتو به پرونده‌ی شما رسیدگی می‌کند آغاز کنید. وقتی طلاق قطعی شد، صفحه‌ی نحوه‌ی گرفتن گواهی طلاق در انتاریو (به انگلیسی) را ببینید.
موسسه‌ی حقوقی سربازوطن می‌تواند درباره‌ی طلاق مدنی شما و ارتباط آن با طلاق مذهبی، به فارسی، انگلیسی یا فرانسه با شما گفت‌وگو کند. با شماره‌ی +1 (416) 628-2041 تماس بگیرید یا از طریق صفحه‌ی تماس با ما در ارتباط باشید.
منابع
- قانون طلاق کانادا (Divorce Act, R.S.C. 1985, c. 3 (2nd Supp.))، ماده‌ی ۲۱.۱
- قانون طلاق کانادا (Divorce Act)، مواد ۲، ۸، ۱۲، ۱۳، ۱۴ و ۲۲
- قانون حقوق خانواده‌ی انتاریو (Family Law Act, R.S.O. 1990, c. F.3)، مواد ۵۱، ۵۶ و ۵۹.۲
- دادگاه تجدیدنظر انتاریو، پرونده‌ی بخشی علیه حسین‌زاده (Bakhshi v. Hosseinzadeh, 2017 ONCA 838)
- دولت کانادا، توصیهها و هشدارهای سفر (Travel Advice and Advisories): ایران (طلاق)
متن رسمی این منابع به زبان انگلیسی است.