پدر یا مادر دیگر برای سفر فرزند به ایران رضایت نمی‌دهد: چگونه از دادگاه انتاریو اجازه بگیرید؟

اگر والد دیگر رضایت نمی‌دهد، می‌توانید در دادگاه خانواده‌ی انتاریو درخواست کنید که قاضی اجازه‌ی سفر را بدهد. قاضی فقط بر پایه‌ی منافع عالیه‌ی کودک تصمیم می‌گیرد و می‌تواند اجازه را با شرط‌هایی مانند تاریخ قطعی بازگشت همراه کند. در سفر به ایران، قاضی ممکن است خطر بازنگشتن کودک را با دقت بیشتری بسنجد.

این صفحه فقط قانون انتاریو و کانادا را توضیح می‌دهد، نه قانون ایران. اینکه در ایران چه کسی می‌تواند مانع خروج کودک شود، پرسشی درباره‌ی قانون ایران است و باید آن را از یک وکیل در ایران بپرسید.

بسیاری از خانواده‌ها تصور می‌کنند یک نامه‌ی ساده، یا اینکه کودک بیشتر وقت‌ها نزد یکی از والدین است، برای سفر کافی است. در انتاریو، اگر حکم یا توافقی خروج کودک را به رضایت والد دیگر یا حکم دادگاه منوط کرده است، بدون یکی از این دو نمی‌توانید سفر کنید. قواعد کلی در صفحه‌ی تصمیم‌گیری والدین آمده است. اگر شما والدی هستید که از این سفر می‌ترسید، صفحه‌ی جلوگیری از بردن فرزند به ایران بدون رضایت شما برای شماست.

برای گرفتن اجازه‌ی سفر از دادگاه انتاریو، گام به گام چه باید کرد؟

1. درخواست کتبی و روشن بدهید. برنامه‌ی سفر را کتبی برای والد دیگر بفرستید: تاریخ‌ها، نشانی محل اقامت و راه تماس روزانه‌ی کودک با او. پاسخ یا سکوت او بعداً در پرونده مهم است.
2. ببینید از قبل چه حکم یا توافقی دارید. حکم والدینی (parenting order) می‌تواند یکی از طرفین را از خارج کردن کودک از انتاریو بدون رضایت طرف دیگر یا حکم دادگاه منع کند (زیربند (iv) بند (c) ماده‌ی ۲۸(۱) قانون اصلاح حقوق کودکان، Children's Law Reform Act). اگر چنین شرطی دارید، اجازه‌ی دادگاه همان راه قانونی سفر است.
3. دادگاه درست را پیدا کنید. پرونده‌ای که به امور فرزند مربوط است در شهری آغاز می‌شود که محل اقامت عادی کودک است (بند (b) قاعده‌ی ۵(۱) آیین دادرسی خانواده، Family Law Rules). اگر پرونده‌ای در جریان است، درخواست در همان پرونده مطرح می‌شود.
4. اگر هنوز پرونده‌ای ندارید، دادخواست بدهید. والد می‌تواند برای حکم والدینی درباره‌ی مسئولیت تصمیم‌گیری و زمان والدین دادخواست (application) بدهد (ماده‌ی ۲۱(۱) قانون اصلاح حقوق کودکان)، و موضوع سفر را هم در آن مطرح کند.
5. ابتدا جلسه‌ی مقدماتی را پشت سر بگذارید. معمولاً تا جلسه‌ی مقدماتی (case conference) برگزار نشده باشد، نمی‌توانید درخواست میان‌دعوا (motion) برای حکم موقت مطرح کنید (قاعده‌ی ۱۴(۴)). در همین جلسه می‌توان درباره‌ی سفر هم گفت‌وگو کرد.
6. درخواست میان‌دعوا را آماده و ابلاغ کنید. این درخواست به اخطاریه‌ی درخواست (Form 14) و سوگندنامه (Form 14A) نیاز دارد. طبق راهنمای دولت انتاریو، اوراق دست‌کم شش روز کاری پیش از جلسه ابلاغ و دست‌کم چهار روز کاری پیش از آن ثبت می‌شود (قاعده‌ی ۱۴(۹) و ۱۴(۱۱)).
7. حضور خود را تأیید کنید. فرم Form 14C باید تا ساعت ۲ بعدازظهر، سه روز پیش از جلسه، به دفتر دادگاه برسد؛ وگرنه، جز با دستور دادگاه، به درخواست رسیدگی نمی‌شود (قاعده‌ی ۱۴(۱۱.۱)).
8. حکم را همراه داشته باشید. وزارت امور خارجه‌ی کانادا (Global Affairs Canada) توصیه می‌کند حتی با وجود حکم، رضایت‌نامه‌ی سفر کودک (consent letter) و نسخه‌ی حکم همراه کودک باشد.

اگر کودک در تورنتو زندگی می‌کند، صفحه‌ی کدام دادگاه خانواده‌ی تورنتو به پرونده‌ی شما رسیدگی می‌کند را ببینید. خانواده‌های ریچموند هیل، تورنهیل و دیگر شهرهای منطقه‌ی یورک به دادگاه خانواده‌ی نیومارکت می‌روند.

قاضی ممکن است چه شرط‌هایی بگذارد و شما چه پیشنهادی می‌توانید بدهید؟

دادگاه هنگام صدور حکم والدینی می‌تواند «هر حکم دیگری که لازم و مناسب بداند» صادر کند (بند (c) ماده‌ی ۲۸(۱)). با پیشنهاد شرط‌های روشن، نگرانی والد دیگر و قاضی را پیشاپیش پاسخ می‌دهید.

ماده‌ی ۳۷ وقتی به کار می‌آید که دادگاه بر پایه‌ی دلایل معقول و موجه قانع شود که کسی که حکم دادگاه یا توافق‌نامه‌ی جدایی او را از بردن کودک منع کرده قصد دارد کودک را از انتاریو ببرد (ماده‌ی ۳۷(۱))، یا والدی که زمان والدین (parenting time) یا ارتباط با کودک دارد قصد دارد او را از انتاریو ببرد و احتمالاً بازنمی‌گرداند (ماده‌ی ۳۷(۲)). والدی که سفر را می‌خواهد گاهی خودش چنین پشتوانه‌هایی را پیشنهاد می‌کند تا جدی بودن قصد بازگشت را نشان دهد.

قاضی سفر به ایران را چگونه می‌سنجد؟

در صدور حکم والدینی، دادگاه «فقط» منافع عالیه‌ی کودک (best interests of the child) را در نظر می‌گیرد و به ایمنی، امنیت و سلامت جسمی، عاطفی و روانی کودک توجه اصلی دارد (ماده‌ی ۲۴(۱) و ۲۴(۲)). از سوی دیگر، رابطه‌ی کودک با پدربزرگ و مادربزرگ و خویشاوندان مهم در زندگی او هم یکی از عوامل است (بند (b) ماده‌ی ۲۴(۳)). پس دیدار با خانواده دلیلی پذیرفتنی است؛ پرسش این است که آیا سفر امن است و کودک بازمی‌گردد.

توصیه‌های رسمی سفر وزارت امور خارجه‌ی کانادا برای ایران (آخرین به‌روزرسانی ۲۳ ژوئیه ۲۰۲۶) احتمالاً در جلسه مطرح می‌شود:

• توصیه‌ی کنونی کانادا برای ایران «از هرگونه سفر خودداری کنید» است.
• به گفته‌ی همین صفحه، کانادا در ایران سفارت یا کنسولگری ندارد.
• به گفته‌ی همین صفحه، ایران تابعیت دوگانه را به رسمیت نمی‌شناسد و شهروندان کانادایی‌ایرانی باید با گذرنامه‌ی ایرانی وارد ایران شوند و از آن خارج شوند.
• به گفته‌ی همین صفحه، زنان و کودکان برای گرفتن گذرنامه و خروج از ایران به اجازه‌ی شوهر یا مرد سرپرست خانواده نیاز دارند، و فرزندان مردی که تبعه‌ی ایران است برای خروج از ایران به اجازه‌ی پدر نیاز دارند.
• ایران عضو کنوانسیون لاهه درباره‌ی ربودن بین‌المللی کودک (Hague Convention on the Civil Aspects of International Child Abduction) نیست و نامش در جدول رسمی کشورهای عضو دیده نمی‌شود.

معنای عملی این نکته‌ها: اگر کودک در ایران بماند، راه سریع بازگرداندن او از طریق کنوانسیون لاهه وجود ندارد، و قاضی ممکن است این را در نظر بگیرد. پس هرچه بیشتر نشان دهید که بازگشت کودک فقط به حسن نیت یک نفر بستگی ندارد، درخواست شما قوی‌تر است.

آیا حکم دادگاه انتاریو در ایران هم اعتبار دارد؟

وزارت امور خارجه‌ی کانادا هشدار می‌دهد که حکم والدینی کانادایی ممکن است در کشوری که کودک به آن برده شده به رسمیت شناخته نشود، اما همچنان سودمند است چون حقوق شما را در کانادا رسماً بیان می‌کند. پرسش وارونه در صفحه‌ی اعتبار حکم حضانت ایرانی در انتاریو بررسی شده است. اگر انتظار دارید پدر به‌عنوان «ولی» حرف آخر را بزند، بدانید که در انتاریو، جز در مواردی که قانون یا حکم و توافقی خلاف آن را تعیین کند، پدر و مادر به یک اندازه حق مسئولیت تصمیم‌گیری دارند (ماده‌ی ۲۰(۱)). صفحه‌ی سن حضانت و ولایت پدر از نگاه قانون انتاریو این تفاوت را توضیح می‌دهد.

اگر سفر فوری باشد، مثلاً پدربزرگ یا مادربزرگ بیمار باشد، چه؟

قاعده‌ی «اول جلسه‌ی مقدماتی، بعد درخواست میان‌دعوا» اگر دادگاه وضعیت را فوری یا همراه با سختی (urgency or hardship) بداند، اعمال نمی‌شود (قاعده‌ی ۱۴(۴.۲)). پس «فوری» بودن را قاضی تشخیص می‌دهد. راهنمای دولت انتاریو برای فوریت نمونه‌هایی مانند خطر فوری برای امنیت شما یا فرزندتان می‌آورد، و هشدار می‌دهد که اگر قاضی درخواست پیش از جلسه را لازم نداند، ممکن است شما را به پرداخت هزینه‌های دادرسی (costs) طرف دیگر محکوم کند. برای سفر تابستان یا نوروز، چند ماه زودتر شروع کنید. مهلت‌های دیگر در صفحه‌ی مهلت‌های پرونده‌ی خانوادگی در انتاریو آمده است.

اگر والد دیگر سرانجام موافقت کرد، می‌توانید حکم توافقی (consent order) بخواهید. درخواست توافقی را می‌توان با فرم ساده‌تر (Form 14B) مطرح کرد و لازم نیست منتظر جلسه‌ی مقدماتی بماند (بند (e.2) قاعده‌ی ۱۴(۶) و قاعده‌ی ۱۴(۱۰)).

چه عواملی پاسخ را تغییر می‌دهد؟

• حکم یا توافق موجود. اگر حکم شما خروج کودک را بدون رضایت یا حکم دادگاه منع کرده، بدون اجازه‌ی دادگاه نمی‌توانید سفر کنید (زیربند (iv) بند (c) ماده‌ی ۲۸(۱)). برای تغییر خود حکم نهایی، درخواست تغییر حکم (motion to change) لازم است (قاعده‌ی ۱۵(۵))، و دادگاه فقط وقتی حکم والدینی را تغییر می‌دهد که تغییر اساسی در شرایط رخ داده باشد که بر منافع عالیه‌ی کودک اثر بگذارد یا احتمالاً اثر بگذارد (ماده‌ی ۲۹(۱)).
• پرونده‌ی طلاق. در پرونده‌ی طلاق، حکم والدینی طبق قانون طلاق کانادا (Divorce Act) صادر می‌شود، که آن هم منع خروج بدون رضایت کتبی یا حکم دادگاه را ممکن می‌کند (ماده‌ی ۱۶.۱(۹)) و فقط منافع عالیه‌ی کودک را معیار می‌داند (ماده‌ی ۱۶(۱)).
• نظر خود کودک. دیدگاه‌ها و خواسته‌های کودک به تناسب سن و پختگی او وزن پیدا می‌کند (بند (e) ماده‌ی ۲۴(۳))، اما تنها عامل نیست. فشار آوردن به کودک برای دفاع از سفر ممکن است به ضرر همان والد تمام شود.
• سابقه‌ی پایبندی. والدی که همیشه کودک را سر وقت بازگردانده و به احکام پایبند بوده، حرف قابل اعتمادتری دارد. قاضی تمایل هر والد به حمایت از رابطه‌ی کودک با والد دیگر را می‌سنجد (بند (c) ماده‌ی ۲۴(۳)).
• پیوندهای شما با کانادا. کار، خانه و مدرسه‌ی کودک نشان می‌دهد که بازگشت محتمل است. نشانه‌های وارونه، مانند فروش خانه، دادگاه را به سمت ماده‌ی ۳۷ می‌برد.
• وضعیت توصیه‌ی سفر. هشدارهای وزارت امور خارجه‌ی کانادا تغییر می‌کنند، پس توصیه‌ی روز رسیدگی مهم است.
• خشونت خانوادگی. هر سابقه‌ی خشونت خانوادگی (family violence) و اثر آن بر کودک از عوامل منافع عالیه است (بند (j) ماده‌ی ۲۴(۳)).

یک مثال

برای مثال، مریم و رضا جدا شده‌اند و دخترشان، آوا، هشت سال دارد و بیشتر وقت‌ها نزد مریم در ریچموند هیل زندگی می‌کند. طبق حکم توافقی آن‌ها، خروج آوا از انتاریو به رضایت هر دو یا حکم دادگاه نیاز دارد. مریم می‌خواهد آوا را برای سه هفته در تابستان نزد مادربزرگش در تهران ببرد، اما رضا می‌گوید نگران است آوا برنگردد. مریم ماه‌ها پیش از سفر درخواست کتبی می‌فرستد و پس از جلسه‌ی مقدماتی در نیومارکت، درخواست میان‌دعوا مطرح می‌کند. او پیشنهاد می‌دهد که بلیت رفت و برگشت قطعی باشد، آوا هر روز با پدرش تماس تصویری داشته باشد، و گذرنامه‌ی کانادایی آوا پس از بازگشت نزد شخص تعیین‌شده بماند. قاضی هم توصیه‌ی سفر وزارت امور خارجه را می‌سنجد و هم پیوندهای مریم با کانادا را، و ممکن است اجازه بدهد، با شرط‌های بیشتری اجازه بدهد، یا اجازه ندهد. این یک مثال فرضی است، نه پیش‌بینی نتیجه‌ی هیچ پرونده‌ای. درباره‌ی دادگاه و نهادهای این منطقه، صفحه‌ی وکیل خانواده‌ی فارسی‌زبان در ریچموند هیل و تورنهیل را ببینید.

چه اشتباه‌هایی رایج است؟

1. سفر بدون رضایت یا حکم دادگاه. اگر حکمی خروج را منع کرده، این کار نقض حکم است و می‌تواند در همه‌ی تصمیم‌های بعدی درباره‌ی کودک علیه شما به کار برود.
2. خرید بلیت غیرقابل استرداد پیش از گرفتن اجازه. دادگاه معمولاً به خاطر بلیتی که خریده‌اید شتاب نمی‌کند.
3. تکیه بر نامه‌ای که فقط امضای یک نفر را دارد. نامه‌ی سفر جای حکم دادگاه را نمی‌گیرد، و نامه‌ای که والد دیگر امضا نکرده، رضایت او نیست.
4. نادیده گرفتن نگرانی‌های ایمنی. قاضی توصیه‌ی سفر وزارت امور خارجه‌ی کانادا را در نظر می‌گیرد، و اگر پاسخی برای آن نداشته باشید، درخواست شما ضعیف‌تر به نظر می‌رسد.
5. درخواست در لحظه‌ی آخر. درخواست پیش از جلسه‌ی مقدماتی بدون فوریت واقعی ممکن است هزینه‌ی دادرسی برای شما داشته باشد.

این هفته چه کنید

1. حکم یا توافق‌نامه‌ی جدایی خود را پیدا کنید و ببینید درباره‌ی خروج کودک از انتاریو و گذرنامه‌ها چه می‌گوید.
2. برنامه‌ی دقیق سفر را بنویسید و آن را کتبی و محترمانه برای والد دیگر بفرستید.
3. توصیه‌ی سفر وزارت امور خارجه‌ی کانادا برای ایران را بخوانید و تاریخ آن را یادداشت کنید.
4. مدارک پیوند خود با کانادا را جمع کنید: نامه‌ی کار، اجاره‌نامه یا سند خانه، ثبت‌نام مدرسه‌ی کودک.
5. اگر توافقی در کار نیست، زمان‌بندی جلسه‌ی مقدماتی و درخواست میان‌دعوا را با یک وکیل بسنجید.

پرسش‌های متداول

اگر هرگز با هم ازدواج نکرده باشیم، باز هم باید از دادگاه اجازه بگیرم؟

بله. قاعده‌ی برابری پدر و مادر در قانون اصلاح حقوق کودکان به ازدواج آن‌ها بستگی ندارد (ماده‌ی ۲۰(۱)). اگر والد دیگر مخالف است و حکمی خروج را محدود کرده، راه قانونی همان اجازه‌ی دادگاه است.

اگر والد دیگر در آخرین لحظه رضایت داد، آیا یک نامه کافی است؟

وزارت امور خارجه‌ی کانادا رضایت‌نامه‌ی امضاشده را توصیه می‌کند و می‌گوید بهتر است امضای آن را یک سردفتر اسناد رسمی (notary public) گواهی کند. اما اگر حکمی خروج را منع کرده، حکم توافقی محکم‌تر است.

آیا والد دیگر می‌تواند از دادگاه بخواهد هر سفری به ایران را ممنوع کند؟

بله، او هم می‌تواند به مواد ۲۸ و ۳۷ استناد کند. قاضی هر دو درخواست را با همان معیار منافع عالیه‌ی کودک می‌سنجد.

این کار چقدر طول می‌کشد؟

به برنامه‌ی دادگاه و تاریخ جلسه‌ی مقدماتی بستگی دارد و هیچ‌کس نمی‌تواند تاریخ دقیقی را قول بدهد. روند کلی پس از ثبت پرونده در صفحه‌ی مراحل پس از آغاز پرونده‌ی خانوادگی آمده است.

آیا برای این کار حتماً به وکیل نیاز دارم؟

قانون شما را به گرفتن وکیل مجبور نمی‌کند. اما درخواست سفر به کشوری که عضو کنوانسیون لاهه نیست، شواهد و پیشنهادهای دقیقی می‌خواهد. راهنمای کلی ما برای خانواده‌های فارسی‌زبان در تورنتو نشان می‌دهد یک وکیل در کدام مرحله‌ها کمک می‌کند.

سورنا سربازوطن وکیلی فارسی‌زبان است و می‌توانید درباره‌ی سفر فرزندتان به ایران و حکم دادگاه به فارسی، انگلیسی یا فرانسه با او گفت‌وگو کنید. نخستین جلسه با موسسه‌ی حقوقی سربازوطن محرمانه تلقی می‌شود. با شماره‌ی +1 (416) 628-2041 تماس بگیرید یا از طریق صفحه‌ی تماس با ما در ارتباط باشید.