بخشش مهریه در کانادا: اگر مهریه را ببخشید یا در برابر طلاق از آن بگذرید، در انتاریو چه پیامدی دارد؟

در انتاریو بخشش مهریه یعنی تغییر یک قرارداد خانوادگی، پس معمولاً فقط اگر کتبی، امضاشده و دارای شاهد باشد اجرا می‌شود. اگر مهریه را در برابر همکاری در طلاق مذهبی بخشیده‌اید، دادگاه می‌تواند آن توافق را ابطال کند. بخششی که در ایران امضا شده هم از اختیار دادگاه انتاریو بیرون نیست.

این صفحه فقط قانون انتاریو و کانادا را توضیح می‌دهد، نه قانون ایران. برای اثر بخشش در ایران یا ثبت آن در ایران، از وکیلی در ایران بپرسید.

جمله‌ی «مهرم حلال، جانم آزاد» را بسیاری شنیده‌اند. برخی گمان می‌کنند گفتن آن، یا امضای یک برگه در خانه، کار را تمام می‌کند. برخی دیگر فکر می‌کنند بخششی که در ایران انجام شده در کانادا اصلاً به حساب نمی‌آید. هیچ‌کدام دقیق نیست. از نگاه قانون انتاریو، مهریه بخشی از یک قرارداد خانوادگی (domestic contract) است، و صفحه‌ی قراردادهای خانوادگی قواعد کلی این قراردادها را شرح می‌دهد. این که خود مهریه در انتاریو چگونه اجرا می‌شود، در صفحه‌ی آیا مهریه پس از جدایی در انتاریو قابل اجراست آمده است؛ این صفحه فقط درباره‌ی گذشتن از آن است.

دادگاه انتاریو بخشش مهریه را، گام به گام، چگونه بررسی می‌کند؟

1. آیا بخشش شکل لازم را دارد؟ قانون حقوق خانواده‌ی انتاریو (Family Law Act) می‌گوید قرارداد خانوادگی، و نیز توافقی که آن را اصلاح یا لغو کند، فقط وقتی اجراشدنی است که کتبی باشد، طرفین امضا کرده باشند و شاهد داشته باشد (ماده‌ی ۵۵(۱)).
2. کجا و طبق کدام قانون امضا شده؟ اگر بخشش در ایران انجام شده، شکل و اعتبار آن تابع قانون حاکم بر همان قرارداد (proper law) است، و اگر طبق قانون داخلی انتاریو هم بسته شده باشد در انتاریو معتبر است (ماده‌ی ۵۸).
3. در برابر چه چیزی داده شده؟ اگر برداشتن مانع ازدواج مجدد مذهبی بخشی از معامله بوده، دادگاه می‌تواند توافق را ابطال کند (ماده‌ی ۵۶(۵)).
4. آیا هر دو طرف می‌دانستند چه امضا می‌کنند؟ افشا نکردن دارایی یا بدهی قابل توجهی که هنگام امضا وجود داشت، درک نکردن ماهیت یا پیامدهای قرارداد، یا دلایل دیگر حقوق قراردادها، ممکن است راه ابطال را باز کند (ماده‌ی ۵۶(۴)).
5. طرح موضوع در پرونده. ابطال با درخواست از دادگاه انجام می‌شود، معمولاً در همان پرونده‌ی خانوادگی که تقسیم اموال و نفقه در آن است. دعوای تقسیم برابر ارزش اموال (equalization) هم مهلت دارد: دو سال پس از طلاق یا شش سال پس از جدایی، هر کدام زودتر برسد (ماده‌ی ۷(۳)). صفحه‌ی مهلت‌های پرونده‌ی خانوادگی در انتاریو را ببینید.

اگر مهریه را در برابر طلاق مذهبی بخشیده باشید چه؟

قانون انتاریو برای این حالت قاعده‌ی خاصی دارد. دادگاه می‌تواند تمام یا بخشی از یک توافق‌نامه‌ی جدایی (separation agreement) یا مصالحه (settlement) را ابطال کند، اگر قانع شود که برداشتن موانع ازدواج مجدد همسر دیگر در چارچوب آیینش، بخشی از بده‌بستان این توافق بوده است (ماده‌ی ۵۶(۵)). این قاعده شامل احکام توافقی (consent orders)، اسناد اسقاط حق (releases) و هر ترتیب کتبی یا شفاهی دیگر هم می‌شود (ماده‌ی ۵۶(۶))، و حتی اگر در توافق نوشته باشید که از این حق می‌گذرید، باز اعمال می‌شود (ماده‌ی ۵۶(۷)).

قانون طلاق کانادا (Divorce Act) هم راهی دارد. در پرونده‌ی طلاق، همسری که مانع ازدواج مجدد مذهبی‌اش در اختیار همسر دیگر است، می‌تواند سوگندنامه‌ای (affidavit) ابلاغ و ثبت کند و در آن، از جمله، بگوید که برداشتن مانع را کتبی از همسرش خواسته است (ماده‌ی ۲۱.۱(۲)). اگر همسر دیگر ظرف ۱۵ روز پس از ثبت آن، یا مدت طولانی‌تری که دادگاه اجازه دهد، نشان ندهد که مانع را برداشته، دادگاه می‌تواند دادخواست‌های او را رد کند و دیگر لوایح و سوگندنامه‌های او را کنار بگذارد (ماده‌ی ۲۱.۱(۳)). اگر او در همین مهلت دلیل واقعی مذهبی یا وجدانی برای برنداشتن مانع بیاورد، دادگاه می‌تواند از این اختیار استفاده نکند (ماده‌ی ۲۱.۱(۴)). اگر اختیار برداشتن مانع در دست یک نهاد یا مقام مذهبی باشد، این ماده اعمال نمی‌شود (ماده‌ی ۲۱.۱(۶)). جزئیات در صفحه‌ی طلاق مذهبی و طلاق در انتاریو آمده است.

اگر بخشش در ایران امضا شده باشد چه؟

ماده‌ی ۵۸ قانون حقوق خانواده می‌گوید شکل، اعتبار و اثر قرارداد خانوادگی تابع قانون حاکم بر همان قرارداد است. قراردادی که تابع قانون جای دیگری است، اگر طبق قانون داخلی انتاریو هم بسته شده باشد، در انتاریو معتبر است. اما مهم‌تر برای شما این است که ماده‌ی ۵۶، یعنی اختیار ابطال به دلیل افشا نکردن، درک نکردن، دلایل حقوق قراردادها و معامله بر سر طلاق مذهبی، درباره‌ی این قراردادها هم در انتاریو جاری است (بند (b) ماده‌ی ۵۸).

پس بخششی که در ایران امضا شده، نه خودبه‌خود در انتاریو بی‌اثر است و نه از بررسی دادگاه انتاریو در امان. دادگاه به ترجمه‌ی انگلیسی سند که مترجم آن را با سوگندنامه تأیید کرده باشد و به شواهد شرایط امضا نیاز دارد؛ روش ترجمه در صفحه‌ی ترجمه‌ی مدارک ایرانی برای دادگاه انتاریو آمده است. اگر ازدواج و طلاق هم در ایران بوده، صفحه‌ی ازدواج در ایران و طلاق در انتاریو مسئله‌ی شناسایی طلاق را توضیح می‌دهد.

بخشش مهریه در حساب نهایی چه چیزی را تغییر می‌دهد؟

بسیاری فکر می‌کنند با بخشش مهریه، تمام ارزش آن را از دست می‌دهند. در انتاریو حساب پیچیده‌تر است. دادگاه تجدیدنظر انتاریو (Court of Appeal for Ontario) در پرونده‌ی بخشی علیه حسین‌زاده (Bakhshi v. Hosseinzadeh, 2017 ONCA 838) گفت مهریه، مگر متن آن چیز دیگری بگوید، در دارایی خالص خانوادگی (net family property) شوهر بدهی و در دارایی زن طلب حساب می‌شود و سپس جداگانه قابل مطالبه است. به همین دلیل، ممکن است مهریه در عمل بیشتر بخشی از همان مبلغی را که در هر صورت از راه تقسیم پرداخت می‌شد، به نام مهریه جابه‌جا کند.

ارقام خود دادگاه این را نشان می‌دهد. بدون حساب کردن مهریه، مبلغ تقسیم برابر ۱۰۷٬۴۹۵ دلار می‌شد. با حساب کردن مهریه، دادگاه دستور پرداخت ۳۶٬۵۲۰ دلار مبلغ تقسیم برابر و ۷۹٬۵۸۰ دلار مهریه را داد، روی هم ۱۱۶٬۱۰۰ دلار. یعنی در آن پرونده اثر خالص مهریه حدود ۸٬۶۰۰ دلار بود، نه ۷۹٬۵۸۰ دلار. دادگاه یادآوری کرد که بدهی میان همسران ممکن است بر مبلغ تقسیم اثر بگذارد، از جمله وقتی دارایی خالص یکی از آن‌ها بدون آن منفی می‌شود و صفر حساب می‌شود (ماده‌ی ۴(۵))، یا وقتی ارزش مال تغییر می‌کند. این حساب فقط تا جایی درست است که دعوای تقسیم اموال هنوز ممکن باشد؛ اگر مهلت آن گذشته یا متن مهریه آن را از تقسیم بیرون گذاشته باشد، بخشش ممکن است به معنای از دست دادن تمام ارزش مهریه باشد. قواعد کلی تقسیم در صفحه‌ی تقسیم اموال آمده است.

آیا بخشش مهریه بر نفقه هم اثر دارد؟

بخشش مهریه به‌تنهایی به معنای گذشتن از نفقه یا سهم تقسیم اموال نیست، مگر برگه‌ای که امضا کرده‌اید چنین بگوید. اما اغلب این‌ها در یک توافق‌نامه کنار هم می‌آیند. دادگاه می‌تواند شرط نفقه یا گذشتن از نفقه را کنار بگذارد اگر به وضعی به‌شدت ناعادلانه (unconscionable) بینجامد، اگر کسی که از نفقه گذشته واجد شرایط دریافت کمک هزینه‌ی زندگی از بودجه‌ی عمومی باشد، یا اگر پرداخت طبق قرارداد انجام نشده باشد (ماده‌ی ۳۳(۴)). درباره‌ی نفقه‌ی فرزند هم، دادگاه می‌تواند شرطی را که با توجه به دستورالعمل‌های نفقه‌ی فرزند (child support guidelines) نامعقول باشد نادیده بگیرد (ماده‌ی ۵۶(۱.۱)). صفحه‌ی نفقه‌ی همسر را ببینید.

چه عواملی پاسخ را تغییر می‌دهد؟

• شکل بخشش. کتبی، امضاشده و دارای شاهد (ماده‌ی ۵۵(۱))، یا معتبر طبق قانون حاکم بر آن (ماده‌ی ۵۸).
• آنچه در برابرش داده شده. معامله بر سر طلاق مذهبی راه ابطال را باز می‌کند (ماده‌ی ۵۶(۵)).
• این که مانع در اختیار کیست. ماده‌ی ۲۱.۱ قانون طلاق کانادا فقط وقتی کار می‌کند که مانع در اختیار همسر باشد، نه یک مقام مذهبی (ماده‌ی ۲۱.۱(۶)).
• افشا و درک. ماده‌ی ۵۶(۴).
• وضع دارایی‌ها. اثر خالص مهریه به دارایی خالص هر دو همسر و قاعده‌ی صفر در ماده‌ی ۴(۵) بستگی دارد.
• متن مهریه. اگر مهریه طبق متنش از دارایی خالص بیرون گذاشته شده باشد، با بخشش آن، معمولاً ارزش کاملش از دست می‌رود (بند ۶ ماده‌ی ۴(۲)).
• زمان. مهلت دعوای تقسیم برابر در ماده‌ی ۷(۳).

یک مثال

برای مثال، ندا و رضا در سال ۲۰۰۸ در تهران عقد کرده‌اند و حالا در وان زندگی می‌کنند. آن‌ها در سال ۲۰۲۴ جدا شده‌اند. رضا می‌گوید فقط وقتی در طلاق مذهبی همکاری می‌کند که ندا مهریه را ببخشد. ندا در خانه برگه‌ای امضا می‌کند و دو دوستش هم به‌عنوان شاهد امضا می‌کنند. چند ماه بعد پشیمان می‌شود. برگه کتبی، امضاشده و دارای شاهد است، پس شکل لازم را دارد. اما چون همکاری در طلاق مذهبی انگیزه‌ی آن بوده، ندا می‌تواند از دادگاه بخواهد آن را ابطال کند. اگر در برگه از نفقه هم گذشته باشد، آن بخش هم جداگانه بررسی می‌شود. وکیل ندا باید حساب کند که اثر خالص مهریه در تقسیم اموال آن‌ها چقدر است. این یک مثال فرضی است و پیش‌بینی نتیجه‌ی هیچ پرونده‌ای نیست.

چه اشتباه‌هایی رایج است؟

1. این فرض که گفتن «مهرم حلال» کافی است. اصلاح قرارداد خانوادگی باید کتبی، امضاشده و دارای شاهد باشد.
2. امضای بخشش در برابر طلاق مذهبی بدون مشاوره. قانون راه ابطال را پیش‌بینی کرده است، اما گرفتن حکم ابطال معمولاً زمان و هزینه می‌برد.
3. این فرض که بخشش در ایران در انتاریو بی‌اثر است. ممکن است طبق قانون حاکم بر آن معتبر باشد.
4. حساب کردن ارزش کامل مهریه به‌عنوان زیان. اثر خالص آن ممکن است بسیار کمتر باشد، و فقط در برخی حالت‌ها به ارزش کامل آن برسد.
5. گذشتن از نفقه یا سهم تقسیم در همان برگه، بی‌آن‌که بدانید. هر سطر برگه را پیش از امضا بخوانید.

این هفته چه کنید

1. هر برگه‌ای را که درباره‌ی بخشش امضا کرده‌اید پیدا کنید، با نام شاهدان و تاریخ و محل امضا.
2. پیام‌ها و نوشته‌هایی را که نشان می‌دهد در برابر بخشش چه وعده‌ای داده شده، نگه دارید.
3. اگر سند به فارسی است، ترجمه‌ی انگلیسی آن را همراه با سوگندنامه‌ی مترجم سفارش دهید.
4. تا مشورت نگرفته‌اید، برگه‌ی تازه‌ای امضا نکنید. صفحه‌ی وکیل خانواده‌ی فارسی‌زبان در تورنتو توضیح می‌دهد وکیل خانواده‌ی فارسی‌زبان چه کمکی می‌تواند بکند.
5. تاریخ جدایی را بنویسید و فهرست کارهای هفته‌ی نخست جدایی در انتاریو را مرور کنید.

پرسش‌های متداول

آیا می‌توانم بخششم را پس بگیرم؟

نمی‌توانید آن را به‌تنهایی لغو کنید، چون لغو قرارداد خانوادگی هم باید کتبی، امضاشده و دارای شاهد باشد. اما می‌توانید از دادگاه بخواهید آن را به یکی از دلایل ماده‌ی ۵۶ ابطال کند. نتیجه به شواهد شما بستگی دارد.

آیا همسرم می‌تواند بخشش مهریه را شرط طلاق توافقی کند؟

در انتاریو برای طلاق به رضایت همسر نیاز ندارید و هر یک از زن و شوهر می‌تواند درخواست طلاق دهد (قانون طلاق کانادا، ماده‌ی ۸(۱)). اگر چنین معامله‌ای به طلاق مذهبی گره خورده باشد، ماده‌ی ۵۶(۵) قانون حقوق خانواده مطرح است. اگر هر دو موافق‌اید، صفحه‌ی طلاق توافقی در انتاریو مراحل را شرح می‌دهد.

اگر فقط بخشی از مهریه را ببخشم چه؟

همان قواعد اعمال می‌شود. بخشیدن بخشی از مهریه هم اصلاح قرارداد خانوادگی است و باید کتبی، امضاشده و دارای شاهد باشد (ماده‌ی ۵۵(۱)). دقیق بنویسید چه بخشی و به چه ارزشی بخشیده شده است.

اگر مهریه را سال‌ها پیش و در زمان زندگی مشترک بخشیده باشم؟

قاعده‌ی شکل همان است، و حمایت‌های ماده‌ی ۵۶(۴) هم جاری است. اگر بخشش معتبر باشد، مهریه معمولاً دیگر بدهی‌ای نیست که در تاریخ ارزش‌گذاری (valuation date) حساب شود. این که اثر آن در پرونده‌ی شما چیست، به ارقام هر دو طرف بستگی دارد.

آیا یک رهبر دینی یا داور می‌تواند بخشش را تأیید کند؟

می‌توانید از هر کسی مشورت بگیرید. اما تصمیمی که در فرایندی گرفته شود که فقط بر پایه‌ی قانون انتاریو یا قانون جای دیگری در کانادا نیست، داوری خانوادگی به شمار نمی‌آید و اثر حقوقی ندارد (ماده‌ی ۵۹.۲). صفحه‌ی داوری خانوادگی در انتاریو را ببینید.

اگر هنوز مهریه را نبخشیده‌ام اما عقدنامه شروط دیگری هم دارد؟

پیش از گذشتن از هر حقی، بدانید عقدنامه‌ی شما چه چیزهای دیگری دارد. صفحه‌ی شرط تنصیف و دیگر شروط عقدنامه در انتاریو این شروط را یکی یکی بررسی می‌کند.

سورنا سربازوطن وکیلی فارسی‌زبان است و می‌توانید درباره‌ی بخشش مهریه و پرونده‌ی خانوادگی‌تان به فارسی، انگلیسی یا فرانسه با او گفت‌وگو کنید. نخستین جلسه با موسسه‌ی حقوقی سربازوطن محرمانه تلقی می‌شود. با شماره‌ی +1 (416) 628-2041 تماس بگیرید یا از طریق صفحه‌ی تماس با ما در ارتباط باشید.