همسرتان را اسپانسر کرده‌اید و از هم جدا شده‌اید: تعهد اسپانسرشیپ با نفقه‌ی همسر در انتاریو چه رابطه‌ای دارد؟

این دو، تعهدهای جداگانه‌ای هستند. تعهد اسپانسرشیپ قولی است که به دولت کانادا داده‌اید و برای همسر سه سال از روز اقامت دائم او ادامه دارد، حتی پس از جدایی. نفقه‌ی همسر را دادگاه انتاریو، یا توافق کتبی شما دو نفر، بر پایه‌ی نیاز، توانایی و همه‌ی شرایط زندگی‌تان تعیین می‌کند.

این صفحه فقط قانون انتاریو و کانادا را توضیح می‌دهد، نه قانون ایران. همچنین فقط جنبه‌ی حقوق خانواده را توضیح می‌دهد و به وضعیت اقامت نمی‌پردازد؛ پرسش‌های مربوط به اقامت دائم یا هر موضوع مهاجرتی دیگر را از یک نماینده‌ی مجاز امور مهاجرت (authorized representative) بپرسید.

وقتی جدایی پیش می‌آید، اسپانسر می‌پرسد: «سه سال تعهد داده‌ام، پس باید سه سال نفقه بدهم؟» و همسر اسپانسرشده می‌پرسد: «آیا هنوز حمایتی به من می‌رسد؟» اصول کلی در صفحه‌ی نفقه‌ی همسر آمده است. این راهنما بخشی از راهنماهای ما برای خانواده‌های فارسی‌زبان در تورنتو است.

تعهد اسپانسرشیپ و نفقه‌ی همسر، هر کدام چه می‌گویند؟

هنگام اسپانسرشیپ، شما تعهدنامه‌ی اسپانسرشیپ (undertaking) و توافق‌نامه‌ی اسپانسرشیپ (sponsorship agreement) را امضا کرده‌اید. به گفته‌ی اداره‌ی مهاجرت، پناهندگی و شهروندی کانادا (IRCC)، شما قول داده‌اید از همسرتان حمایت مالی کنید و مطمئن شوید او نیازی به درخواست کمک‌هزینه‌ی رفاهی دولت (social assistance) پیدا نمی‌کند. این دوره برای همسر ۳ سال است، از روز اقامت دائم او شروع می‌شود و پس از آن به هیچ وجه لغو یا کوتاه نمی‌شود، حتی اگر رابطه‌ی شما تغییر کند. در مقابل، همسر اسپانسرشده قول داده است هر تلاش معقولی برای تأمین هزینه‌های خودش انجام دهد.

نفقه‌ی همسر (spousal support) از جای دیگری می‌آید. ماده‌ی ۳۰ قانون حقوق خانواده‌ی انتاریو (Family Law Act) می‌گوید هر همسر موظف است، بر حسب نیاز و به اندازه‌ی توانایی‌اش، هزینه‌های خودش و همسر دیگر را تأمین کند. در طلاق، ماده‌ی ۱۵.۲ قانون طلاق کانادا (Divorce Act) هم به دادگاه اجازه‌ی حکم نفقه می‌دهد. پس تعهد اسپانسرشیپ رابطه‌ی شما با دولت است و نفقه رابطه‌ی شما با همسرتان.

آیا تعهد سه‌ساله یعنی سه سال نفقه‌ی خودکار؟

خیر. نه قانون حقوق خانواده‌ی انتاریو و نه قانون طلاق کانادا، تعهد اسپانسرشیپ را مبنای خودکار نفقه نمی‌دانند. طبق ماده‌ی ۳۳(۹) قانون حقوق خانواده، دادگاه برای تعیین مبلغ و مدت نفقه، «اگر نفقه‌ای در کار باشد»، همه‌ی شرایط دو طرف را می‌سنجد، از جمله دارایی و درآمد فعلی و آینده، توانایی همسر نیازمند برای تأمین هزینه‌های خود، توانایی طرف دیگر برای پرداخت، سن و سلامت و مدت زندگی مشترک. ماده‌ی ۱۵.۲(۴) قانون طلاق هم از دادگاه می‌خواهد «هر حکم، توافق یا ترتیبی را که به نفقه‌ی هر یک از همسران مربوط است» در نظر بگیرد. اینکه دادگاه تعهد اسپانسرشیپ را در این سنجش چه وزنی بدهد، به پرونده بستگی دارد.

مدت نفقه هم لزوماً سه سال نیست. دادگاه می‌تواند حکم را برای مدتی معین، بدون مدت معین، یا تا وقوع رویدادی مشخص صادر کند (ماده‌ی ۱۵.۲(۳) قانون طلاق). ممکن است نفقه کوتاه‌تر یا طولانی‌تر باشد، یا اصلاً حکمی صادر نشود.

پیش از هر چیز ببینید از نظر قانون انتاریو «همسر» به حساب می‌آیید یا نه. در بخش نفقه، همسر یعنی زن و شوهر قانونی، و نیز دو نفری که ازدواج نکرده‌اند اما دست‌کم سه سال پیوسته با هم زندگی کرده‌اند، یا رابطه‌ای با ثبات نسبی داشته‌اند و پدر و مادر یک فرزندند (ماده‌ی ۲۹). برای زوج‌های ازدواج‌نکرده، راهنمای نفقه‌ی همسران غیررسمی در انتاریو را بخوانید. اگر فقط عقد شرعی بدون پروانه‌ی ازدواج انتاریو یا صیغه داشته‌اید، بخوانید آیا عقد شرعی یا صیغه شما را از نظر قانون انتاریو همسر می‌کند.

پس از جدایی، نفقه‌ی همسر در انتاریو مرحله به مرحله چگونه تعیین می‌شود؟

1. مدارک را جمع کنید. تاریخ جدایی، نسخه‌ی فرم‌های اسپانسرشیپ و مدارک درآمد هر دو نفر را کنار هم بگذارید؛ فهرست کامل‌تر در چک‌لیست هفته‌ی نخست جدایی آمده است.
2. اگر می‌توانید، توافق کنید. زوجی که جدا شده‌اند می‌توانند در یک توافق‌نامه‌ی جدایی (separation agreement) درباره‌ی نفقه توافق کنند (ماده‌ی ۵۴). این توافق، مانند هر قرارداد خانوادگی (domestic contract)، فقط وقتی قابل اجراست که کتبی باشد، هر دو امضا کنند و امضاها گواه داشته باشد (ماده‌ی ۵۵(۱)). صفحه‌ی قراردادهای خانوادگی را ببینید.
3. اگر توافق نشد، پرونده باز کنید. پرونده با دادخواست (application, Form 8) آغاز می‌شود (آیین دادرسی خانواده، Family Law Rules، قاعده‌ی ۸(۱)). هر دو طرف باید صورت‌وضعیت مالی (financial statement) ثبت کنند؛ اگر ادعای اموال در کار نباشد، فرم آن Form 13 است (قاعده‌ی ۱۳(۱) و (۱.۱)). جزئیات در راهنمای صورت‌وضعیت مالی آمده است.
4. در جلسه‌ی آموزشی اجباری شرکت کنید. در پرونده‌های نفقه، طرفین معمولاً باید در جلسه‌ی آموزشی اجباری (Mandatory Information Program) شرکت کنند، مگر آنکه پرونده با توافق دو طرف پیش برود (قاعده‌ی ۸.۱).
5. در صورت نیاز، نفقه‌ی موقت بخواهید. در پرونده‌ی طلاق، دادگاه می‌تواند تا تصمیم نهایی حکم نفقه‌ی موقت (interim order) بدهد (ماده‌ی ۱۵.۲(۲) قانون طلاق).
6. دادگاه تصمیم می‌گیرد، یا توافق شما ثبت می‌شود. توافقی که طبق ماده‌ی ۳۵ نزد دفتر دادگاه ثبت شود، از نظر نفقه مانند حکم قابل اجراست.

اینکه پرونده در کدام دادگاه باز شود به خواسته‌هایتان بستگی دارد؛ ببینید کدام دادگاه خانواده‌ی تورنتو به پرونده‌ی شما رسیدگی می‌کند. ساکنان ریچموند هیل، تورنهیل و دیگر نقاط منطقه‌ی یورک راهنمای دادگاه خانواده‌ی نیومارکت را بخوانند.

اگر همسر سابق کمک‌هزینه‌ی رفاهی بگیرد چه می‌شود؟

اینجا دو قانون به هم می‌رسند. به گفته‌ی اداره‌ی مهاجرت کانادا، اگر همسر اسپانسرشده در دوره‌ی تعهد کمک‌هزینه‌ی رفاهی بگیرد، اسپانسر باید آن مبلغ را بازپرداخت کند و تا آن زمان نمی‌تواند کس دیگری را اسپانسر کند. جدا از آن، ماده‌ی ۳۳(۳) قانون حقوق خانواده به نهادی که کمک‌هزینه می‌دهد، مانند نهاد مجری برنامه‌ی کمک رفاهی انتاریو (Ontario Works)، اجازه می‌دهد خودش برای نفقه‌ی آن همسر از دادگاه درخواست کند. پس ممکن است اسپانسر با دو مطالبه‌ی جدا روبه‌رو شود. از سوی دیگر، تعهد اسپانسر به دولت به‌خودی‌خود پولی به حساب همسر اسپانسرشده واریز نمی‌کند؛ راه روشنی که قانون حقوق خانواده پیش‌بینی کرده، درخواست نفقه یا توافق کتبی است.

اگر در قرارداد از نفقه گذشته باشید چه می‌شود؟

برخی زوج‌ها قراردادی امضا می‌کنند که در آن یکی از حق نفقه می‌گذرد. ماده‌ی ۳۳(۴) قانون حقوق خانواده به دادگاه اجازه می‌دهد چنین بندی را کنار بگذارد و خودش نفقه تعیین کند، حتی اگر قرارداد این کار را صریحاً منع کرده باشد، در سه حالت: اگر نتیجه‌ی آن وضعیتی به‌شدت ناعادلانه (unconscionable) باشد؛ اگر کسی که از نفقه گذشته، واجد شرایط کمک از بودجه‌ی عمومی باشد؛ یا اگر پرداخت نفقه‌ی قراردادی عقب افتاده باشد. برای همسر اسپانسرشده‌ای که به کمک‌هزینه‌ی رفاهی نیاز پیدا کرده، حالت دوم ممکن است اهمیت ویژه داشته باشد. مهریه و شروط عقدنامه جدا از نفقه بررسی می‌شوند؛ ببینید آیا مهریه پس از جدایی در انتاریو قابل اجراست.

آیا دلیل جدایی یا رفتار همسر در نفقه اثر دارد؟

بسیاری انتظار دارند کسی که «مقصر» جدایی است نفقه نگیرد. در انتاریو قاعده این نیست. ماده‌ی ۱۵.۲(۵) قانون طلاق می‌گوید دادگاه رفتار نادرست همسر در رابطه با ازدواج را در نظر نمی‌گیرد. طبق ماده‌ی ۳۳(۱۰) قانون حقوق خانواده هم تکلیف نفقه بدون توجه به رفتار همسران وجود دارد؛ فقط رفتاری که آن‌قدر ناپذیرفتنی باشد که پشت کردن آشکار و فاحش به رابطه به حساب آید، ممکن است در مبلغ اثر بگذارد.

مبلغ نفقه چگونه حساب می‌شود؟

طبق ماده‌ی ۳۳(۸) قانون حقوق خانواده، حکم نفقه باید سهم همسر در رابطه و پیامدهای اقتصادی آن را به رسمیت بشناسد، به او کمک کند تا هزینه‌های خودش را تأمین کند و سختی مالی را برطرف کند. برای عدد، رهنمودهای مشورتی نفقه‌ی همسر (Spousal Support Advisory Guidelines) دامنه‌هایی پیشنهاد می‌کنند. وزارت دادگستری کانادا می‌گوید این رهنمودها قانون نیستند، اما قاضی‌ها اغلب بر پایه‌ی آن‌ها تصمیم می‌گیرند؛ و درباره‌ی اصل حق نفقه نظری نمی‌دهند.

چه عواملی پاسخ را تغییر می‌دهد؟

• ازدواج قانونی یا زندگی مشترک بدون ازدواج. برای زوج‌های ازدواج‌نکرده، شرط سه سال زندگی مشترک یا فرزند مشترک مطرح است (ماده‌ی ۲۹).
• مدت زندگی مشترک. هر دو قانون آن را نام برده‌اند (ماده‌ی ۳۳(۹)؛ ماده‌ی ۱۵.۲(۴) قانون طلاق).
• توانایی همسر اسپانسرشده برای کار و استقلال. دادگاه این توانایی و زمان و هزینه‌ی رسیدن به آن را می‌سنجد (بندهای (c) و (g) ماده‌ی ۳۳(۹)).
• فرزند. نگهداری از فرزند در نفقه اثر دارد (بند (i) ماده‌ی ۳۳(۹)).
• کمک‌هزینه‌ی رفاهی. بازپرداخت به دولت و درخواست نفقه از سوی نهاد پرداخت‌کننده (صفحه‌ی تعهد اسپانسرشیپ؛ ماده‌ی ۳۳(۳)).
• قرارداد قبلی. چشم‌پوشی از نفقه ممکن است کنار گذاشته شود (ماده‌ی ۳۳(۴)).
• تغییر شرایط پس از حکم. با تغییر اساسی در وضع یکی از طرفین، دادگاه می‌تواند حکم را تغییر دهد، تعلیق کند یا پایان دهد (ماده‌ی ۳۷(۲)).

یک مثال

برای مثال، آرش در تورنتو زندگی می‌کند و همسرش، نگار، را از ایران اسپانسر کرده است. نگار در مارس ۲۰۲۵ اقامت دائم گرفت و حدود یک سال بعد از هم جدا شدند. نگار کار نیمه‌وقت دارد. آرش فکر می‌کند باید دقیقاً تا مارس ۲۰۲۸ مبلغی ثابت بپردازد و نگار فکر می‌کند حتماً سه سال نفقه می‌گیرد. هر دو صورت‌وضعیت مالی تهیه می‌کنند و با وکیل‌های جداگانه مذاکره می‌کنند. مدت کوتاه زندگی مشترک، درآمد آرش، نیاز نگار و برنامه‌ی او برای کار تمام‌وقت سنجیده می‌شود و نتیجه، توافق‌نامه‌ای کتبی، امضاشده و دارای گواه است. هر دو هم می‌دانند اگر نگار در دوره‌ی تعهد کمک‌هزینه‌ی رفاهی بگیرد، آرش ممکن است با بازپرداخت به دولت روبه‌رو شود. این نمونه‌ای فرضی برای توضیح مراحل است، نه پیش‌بینی نتیجه‌ی هیچ پرونده‌ای.

چه اشتباه‌هایی رایج است؟

1. یکی دانستن تعهد اسپانسرشیپ و نفقه. اولی قولی به دولت است؛ دومی را دادگاه یا توافق کتبی شما تعیین می‌کند.
2. توافق شفاهی یا پیامکی درباره‌ی نفقه. قرارداد خانوادگی بدون نوشته، امضا و گواه قابل اجرا نیست (ماده‌ی ۵۵(۱)).
3. گذشتن از نفقه بدون شناختن پیامدهایش. چنین بندی ممکن است بعداً کنار گذاشته شود (ماده‌ی ۳۳(۴)).
4. ناقص دادن اطلاعات مالی. در ادعای نفقه، هر دو طرف باید صورت‌وضعیت مالی ثبت کنند (قاعده‌ی ۱۳(۱)).
5. پرسیدن سؤال اقامتی از افراد غیرمجاز. اداره‌ی مهاجرت کانادا می‌گوید از خدمات کسی که عضو معتبر نهاد مربوط نیست استفاده نکنید.

این هفته چه کنید

1. نسخه‌ی فرم‌های اسپانسرشیپ و تاریخ اقامت دائم همسرتان را پیدا کنید.
2. تاریخ جدایی را یادداشت کنید.
3. فیش‌های حقوقی و برگه‌ی ارزیابی مالیاتی (notice of assessment) خود را جمع کنید.
4. فهرستی از هزینه‌های ماهانه‌ی خود تهیه کنید.
5. اگر همسر اسپانسرشده کمک‌هزینه‌ی رفاهی گرفته است، تاریخ‌ها و نامه‌ها را نگه دارید.
6. پیش از امضای هر قراردادی درباره‌ی نفقه با وکیل مشورت کنید.

پرسش‌های متداول

آیا طلاق، تعهد اسپانسرشیپ را از بین می‌برد؟

خیر. به گفته‌ی اداره‌ی مهاجرت کانادا، پس از اقامت دائم هیچ راهی برای لغو یا کوتاه کردن دوره‌ی تعهد نیست و تغییر رابطه یا رفتن یکی از شما به کشور دیگر هم آن را پایان نمی‌دهد. طلاق وضعیت تأهل شما را تغییر می‌دهد، نه تعهدتان به دولت را.

آیا برای درخواست نفقه باید اول طلاق بگیریم؟

خیر. همسرانی که جدا زندگی می‌کنند، طبق قانون حقوق خانواده‌ی انتاریو بدون دادخواست طلاق هم می‌توانند نفقه بخواهند (مواد ۲۹ و ۳۳(۱)). اگر هر دو به طلاق راضی هستید، ببینید طلاق توافقی در انتاریو چگونه انجام می‌شود.

اگر کارم را از دست بدهم، تعهد یا نفقه کمتر می‌شود؟

تعهد اسپانسرشیپ نه؛ اداره‌ی مهاجرت کانادا می‌گوید از دست دادن کار آن را تغییر نمی‌دهد. اما اگر حکم نفقه‌ای صادر شده باشد، تغییر اساسی در شرایط می‌تواند مبنای درخواست تغییر حکم باشد (ماده‌ی ۳۷(۲)). تا آن زمان، حکم قبلی معتبر است.

ازدواج ما در ایران ثبت شده است؛ آیا در انتاریو می‌توانم نفقه بخواهم؟

تعریف «همسر» در قانون حقوق خانواده‌ی انتاریو به محل ازدواج اشاره‌ای نمی‌کند (ماده‌ی ۱(۱)). پرسش‌های طلاق پس از چنین ازدواجی در راهنمای ازدواج در ایران و طلاق در انتاریو آمده است.

وضعیت اقامت همسرم پس از جدایی چه می‌شود؟

این صفحه به وضعیت اقامت نمی‌پردازد. این پرسش را از یک نماینده‌ی مجاز امور مهاجرت بپرسید؛ اداره‌ی مهاجرت کانادا روش بررسی مجاز بودن نماینده را توضیح داده است.

سورنا سربازوطن وکیلی فارسی‌زبان است و می‌توانید درباره‌ی نفقه‌ی همسر پس از جدایی در کنار تعهد اسپانسرشیپ به فارسی، انگلیسی یا فرانسه با او گفت‌وگو کنید. نخستین جلسه با موسسه‌ی حقوقی سربازوطن محرمانه تلقی می‌شود. با شماره‌ی +1 (416) 628-2041 تماس بگیرید یا از طریق صفحه‌ی تماس با ما در ارتباط باشید.