همسران غیررسمی در انتاریو: چه زمانی باید نفقه‌ی همسر بپردازید یا آن را دریافت کنید؟

زوج‌هایی که در انتاریو بدون ازدواج با هم زندگی کرده‌اند، ممکن است مکلف به پرداخت نفقه‌ی همسر یا مستحق دریافت آن باشند، اگر دست‌کم سه سال به‌طور پیوسته در یک رابطه‌ی همسرانه (conjugal relationship) با هم زندگی کرده باشند، یا در رابطه‌ای با ثبات نسبی (relationship of some permanence) زندگی کرده باشند و پدر و مادر یک فرزند باشند. داشتن استحقاق فقط قدم اول است: پس از آن، دادگاه به نیاز، توان پرداخت و آثار این رابطه نگاه می‌کند. با این حال، همسران غیررسمی (common-law) در تقسیم برابر ارزش دارایی خالص خانوادگی (equalization of net family property) که درباره‌ی همسران رسمی اعمال می‌شود سهمی ندارند.

قواعد نفقه برای زوج‌هایی که ازدواج نکرده‌اند در بخش سوم قانون حقوق خانواده‌ی انتاریو (Family Law Act, Part III) آمده است. برای اینکه بدانید نفقه‌ی همسر به طور کلی چگونه عمل می‌کند، صفحه‌ی ما درباره‌ی نفقه‌ی همسر را ببینید.

دعوای نفقه میان همسران غیررسمی مرحله به مرحله چگونه پیش می‌رود؟

در تورنتو، دعوایی که فقط درباره‌ی نفقه است می‌تواند در محل دادگاه انتاریو مربوط به حوزه‌ی انتخابیه‌ی استانی شما آغاز شود؛ راهنمای ما درباره‌ی کدام دادگاه خانواده‌ی تورنتو به پرونده‌ی شما رسیدگی می‌کند این انتخاب را توضیح می‌دهد. فرم‌های افشای اطلاعات مالی در کدام صورت‌وضعیت مالی را باید ثبت کنید توضیح داده شده‌اند.

چه کسی برای نفقه «همسر» به حساب می‌آید؟

در بیشتر بخش‌های قانون حقوق خانواده، «همسر» یعنی دو نفری که با هم ازدواج کرده‌اند. اما در بخش نفقه، ماده‌ی ۲۹ این تعریف را گسترده‌تر می‌کند و دو نفری را هم در بر می‌گیرد که با هم ازدواج نکرده‌اند و با هم زندگی کرده‌اند:

«هم‌خانگی» (cohabit) یعنی زندگی مشترک در یک رابطه‌ی همسرانه، چه در قالب ازدواج و چه بیرون از آن (ماده‌ی ۱(۱)). اینکه رابطه‌ای با این تعریف جور درمی‌آید یا نه، و اینکه چه زمانی آغاز شده و چه زمانی پایان یافته، به مدارک بستگی دارد؛ پس سوابقی از زمانی که با هم زندگی را شروع کردید و زمانی که جدا شدید نگه دارید.

اگر شرایط را داشته باشید، آیا نفقه خودبه‌خود تعلق می‌گیرد؟

نه. هر همسری مکلف است «به اندازه‌ی نیاز و تا حدی که توانایی‌اش را دارد» هزینه‌ی زندگی خود و همسر دیگر را تأمین کند (ماده‌ی ۳۰). دادگاه با در نظر گرفتن همه‌ی شرایط تصمیم می‌گیرد که آیا نفقه باید پرداخت شود، به چه مبلغ و برای چه مدت، از جمله با توجه به این موارد (ماده‌ی ۳۳(۹)):

• دارایی‌ها و توانایی مالی فعلی و احتمالی آینده‌ی هر یک از دو طرف؛
• توانایی طرفی که نفقه می‌خواهد برای تأمین بخشی از هزینه‌های زندگی خودش، و توان طرف دیگر برای پرداخت؛
• سن و سلامت جسمی و روانی؛
• نیازها، با توجه به سطح زندگی آن‌ها در دوران زندگی مشترک؛
• مدت زندگی مشترک، و اثر مسئولیت‌هایی که در طول رابطه بر عهده گرفته شده بر توان کسب درآمد؛
• کارهای خانه، نگهداری از فرزند و سایر کارهای خانگی که برای خانواده انجام شده است؛ و
• اثر نگهداری از فرزند بر درآمد و پیشرفت شغلی.

حکم نفقه باید سهم طرف را در رابطه و پیامدهای اقتصادی آن به رسمیت بشناسد، بار اقتصادی نفقه‌ی فرزند را منصفانه تقسیم کند، به آن طرف کمک کند تا بتواند هزینه‌ی زندگی خود را تأمین کند، و سختی مالی را برطرف کند (ماده‌ی ۳۳(۸)). رفتار طرفین معمولاً در این تصمیم نقشی ندارد، مگر آنکه چنان به‌شدت ناعادلانه (unconscionable) باشد که پشت کردن آشکار و فاحش به رابطه (obvious and gross repudiation of the relationship) به شمار آید (ماده‌ی ۳۳(۱۰)).

مبلغ نفقه چگونه تعیین می‌شود؟

برای نفقه‌ی همسر، برخلاف نفقه‌ی فرزند، جدول ثابتی وجود ندارد. وزارت دادگستری فدرال (Department of Justice) رهنمودهای مشورتی نفقه‌ی همسر (Spousal Support Advisory Guidelines) را چنین توصیف می‌کند که برای همسرانی که استحقاق دارند، بازه‌هایی از مبلغ نفقه پیشنهاد می‌دهند؛ به گفته‌ی همین وزارتخانه، این رهنمودها قانون نیستند، اما قاضی‌ها اغلب تصمیم خود را بر آن‌ها استوار می‌کنند. مقاله‌ی ما درباره‌ی نحوه‌ی محاسبه‌ی نفقه‌ی همسر (به انگلیسی) این عوامل را با جزئیات بیشتری بررسی می‌کند.

دادگاه می‌تواند، از جمله، به پرداخت‌های دوره‌ای برای مدتی نامحدود یا محدود، پرداخت مبلغ یکجا (lump sum)، انتقال مال، نفقه برای دوره‌ای پیش از صدور حکم، یا سپردن وثیقه برای پرداخت (security) حکم دهد (ماده‌ی ۳۴). اختیارات دادگاه انتاریو درباره‌ی مبلغ یکجا و اموال محدودتر از دادگاه عالی دادگستری است.

همسران غیررسمی از چه حقوقی برخوردار نیستند؟

• تقسیم برابر ارزش اموال ندارند. بخش اول قانون حقوق خانواده، که دارایی خالص خانوادگی را به‌طور برابر تقسیم می‌کند، درباره‌ی همسران رسمی اعمال می‌شود. اختلاف بر سر اموال میان زوج‌های ازدواج‌نکرده از راه دیگری مطرح می‌شود، مانند دعوای مبتنی بر تراست (trust) یا دارا شدن ناعادلانه (unjust enrichment) در دادگاه عالی دادگستری.
• حقوق قانونی مربوط به خانه‌ی مشترک زناشویی ندارند. قواعد بخش دوم که مانع می‌شود یکی از همسران خانه‌ی خانواده را بدون رضایت دیگری بفروشد یا به رهن بگذارد، فقط درباره‌ی همسران رسمی اعمال می‌شود؛ ببینید آیا همسر می‌تواند خانه‌ی خانواده را بدون رضایت شما بفروشد یا به رهن بگذارد.
• طلاق در کار نیست. قانون طلاق کانادا (Divorce Act) فقط درباره‌ی زوج‌های متأهل اعمال می‌شود، پس نفقه میان زوج‌های ازدواج‌نکرده همیشه بر اساس قانون حقوق خانواده تعیین می‌شود.

نفقه‌ی فرزند و ترتیبات مربوط به فرزندان موضوع دیگری است: این‌ها به ازدواج کردن یا نکردن والدین بستگی ندارد.

آیا با قرارداد هم‌خانگی می‌توان از نفقه صرف‌نظر کرد؟

زوج‌های ازدواج‌نکرده می‌توانند درباره‌ی نفقه و اموال قرارداد هم‌خانگی (cohabitation agreement) ببندند (ماده‌ی ۵۳)، و اگر بعداً با یکدیگر ازدواج کنند، این قرارداد به قرارداد ازدواج (marriage contract) تبدیل می‌شود. اما دادگاه می‌تواند بند مربوط به نفقه یا صرف‌نظر از نفقه را کنار بگذارد، حتی اگر در قرارداد آمده باشد که دادگاه چنین اختیاری ندارد، در صورتی که این بند به وضعیتی به‌شدت ناعادلانه منجر شود، یا کسی که از نفقه صرف‌نظر کرده واجد شرایط دریافت کمک هزینه‌ی زندگی از بودجه‌ی عمومی باشد، یا نفقه‌ی مقرر در قرارداد پرداخت نشده باشد (ماده‌ی ۳۳(۴)).

آیا برای مطالبه‌ی نفقه مهلتی وجود دارد؟

قانون مرور زمان انتاریو، مصوب ۲۰۰۲ (Limitations Act, 2002) می‌گوید برای دعوای مطالبه‌ی نفقه بر اساس قانون حقوق خانواده مهلت قانونی (limitation period) وجود ندارد (بند (c) ماده‌ی ۱۶(۱)). دعاوی خانوادگی دیگر مهلت دارند؛ این مهلت‌ها در مهلت‌ها در پرونده‌های خانوادگی انتاریو گردآوری شده‌اند.

چه عواملی پاسخ را تغییر می‌دهد؟

• مدت زندگی مشترک، بدون وقفه. ماده‌ی ۲۹ دست‌کم سه سال هم‌خانگی پیوسته را لازم می‌داند، مگر آنکه فرزند مشترک داشته باشید.
• اینکه فرزند مشترک دارید یا نه. رابطه‌ای با ثبات نسبی همراه با فرزند می‌تواند زودتر شرایط را فراهم کند.
• نیاز و توان پرداخت. این تکلیف «به اندازه‌ی نیاز» است، تا حدی که طرف دیگر توانایی‌اش را دارد (ماده‌ی ۳۰).
• آنچه هر یک از دو طرف از دست داده است. نگهداری از فرزند، کارهای خانه و آثار شغلی از عوامل ذکرشده در قانون‌اند (ماده‌ی ۳۳(۹)).
• هر قرارداد هم‌خانگی. این قرارداد می‌تواند به نفقه بپردازد، اما صرف‌نظر از نفقه در شرایط ماده‌ی ۳۳(۴) قابل کنار گذاشتن است.
• رفتار. فقط رفتاری به حساب می‌آید که پشت کردن آشکار و فاحش به رابطه باشد (ماده‌ی ۳۳(۱۰)).

یک مثال

برای مثال، زوجی را در تورنتو در نظر بگیرید که پنج سال بدون ازدواج با هم زندگی کرده‌اند. یکی از آن‌ها کارش را کنار گذاشت تا از پدر یا مادر سالخورده‌اش و از امور خانه مراقبت کند، در حالی که کسب‌وکار دیگری رشد کرد. وقتی از هم جدا می‌شوند، طرفی که در خانه مانده بود نفقه‌ی همسر مطالبه می‌کند. چون بیش از سه سال به‌طور پیوسته با هم زندگی کرده‌اند، هر دو طبق ماده‌ی ۲۹ برای نفقه همسر به حساب می‌آیند. دادگاه عوامل ماده‌ی ۳۳(۹) را بررسی می‌کند، از جمله اینکه این رابطه چه اثری بر توان کسب درآمد مطالبه‌کننده داشته، و ممکن است بازه‌هایی را که رهنمودهای مشورتی پیشنهاد می‌کنند در نظر بگیرد. مطالبه‌کننده نمی‌تواند تقسیم برابر ارزش اموال را بخواهد، اما اگر در اموالی که به نام طرف دیگر است سهمی داشته، می‌تواند دعوای جداگانه‌ای مبتنی بر تراست یا دارا شدن ناعادلانه در دادگاه عالی دادگستری مطرح کند. این نمونه‌ای فرضی برای توضیح مراحل است، نه پیش‌بینی نتیجه‌ی هیچ پرونده‌ای.

مردم چه اشتباه‌هایی می‌کنند؟

1. فرض اینکه نفقه فقط برای زوج‌های متأهل است. ماده‌ی ۲۹ خلاف این را می‌گوید.
2. حساب کردن دوره‌هایی که جدا از هم بوده‌اند به عنوان زندگی مشترک، یا فراموش کردن اینکه سه سال باید پیوسته باشد.
3. انتظار سهم بردن از خانه از راه تقسیم برابر ارزش اموال. این راه فقط برای همسران رسمی است.
4. امضای قرارداد هم‌خانگی بدون مشاوره‌ی حقوقی مستقل (independent legal advice) و افشای کامل اطلاعات مالی.
5. نگه نداشتن مدرک درباره‌ی زمانی که زندگی مشترک را شروع کردید و زمانی که جدا شدید.

این هفته چه کار کنید

1. تاریخ شروع زندگی مشترک و تاریخ جدایی را یادداشت کنید، همراه با مدرکی مانند قرارداد اجاره یا نامه‌های پستی.
2. مدارک درآمد خود و فهرستی از هزینه‌های فعلی‌تان را جمع کنید.
3. آنچه هر یک از شما، چه به صورت پول و چه با کار در خانه، سهم داشته‌اید فهرست کنید.
4. هر قرارداد هم‌خانگی یا شرایط کتبی دیگری را پیدا کنید.
5. اگر فرزند دارید، ببینید نفقه‌ی فرزند چگونه محاسبه می‌شود، چون از نفقه‌ی همسر جداست.

پرسش‌های متداول

آیا مهم است که قرارداد اجاره یا خانه به نام چه کسی است؟

برای استحقاق نفقه، نه. اما برای دعوای اموال می‌تواند مهم باشد، که میان زوج‌های ازدواج‌نکرده از راه تقسیم برابر ارزش اموال نیست.

آیا برای داشتن حق نفقه به قرارداد کتبی نیاز داریم؟

نه. وقتی شرایط ماده‌ی ۲۹ فراهم باشد، حق مطالبه‌ی نفقه مستقیماً از خود قانون حقوق خانواده ناشی می‌شود. قرارداد هم‌خانگی می‌تواند شرایطی تعیین کند، اما دادگاه همچنان می‌تواند صرف‌نظر از نفقه را در موقعیت‌هایی که در ماده‌ی ۳۳(۴) آمده کنار بگذارد. اگر یکی از شما دیگری را اسپانسر کرده است، ببینید تعهد اسپانسرشیپ با نفقه‌ی همسر چه رابطه‌ای دارد.

آیا حکم نفقه را می‌توان بعداً تغییر داد؟

بله. اگر در شرایط هر یک از دو طرف تغییر اساسی (material change) پیش آمده باشد، یا مدرک تازه‌ای به دست آمده باشد که پیش‌تر در دسترس نبود، دادگاه می‌تواند حکم را لغو کند، تغییر دهد یا تعلیق کند، و درباره‌ی نفقه‌ی معوق (arrears) هم تصمیم بگیرد (قانون حقوق خانواده، ماده‌ی ۳۷(۲)).

اگر بعداً با هم ازدواج کنیم چه؟

اگر دو طرف با یکدیگر ازدواج کنند، قرارداد هم‌خانگی به قرارداد ازدواج تبدیل می‌شود (ماده‌ی ۵۳(۲))، و در آن صورت، به عنوان همسران رسمی، حق تقسیم برابر ارزش اموال و حقوق مربوط به خانه‌ی مشترک زناشویی را هم خواهند داشت.

آیا می‌توان برای مدت محدودی حکم نفقه داد؟

بله. دادگاه می‌تواند، از جمله، به پرداخت‌های دوره‌ای برای مدتی نامحدود یا محدود، یا پرداخت مبلغ یکجا حکم دهد (ماده‌ی ۳۴).

آیا می‌توانم برای دوره‌ی پیش از صدور حکم هم نفقه بگیرم؟

ماده‌ی ۳۴ به دادگاه اجازه می‌دهد برای دوره‌ای پیش از تاریخ صدور حکم، حکم به پرداخت نفقه بدهد.

آیا می‌توانم درباره‌ی پرونده‌ام به فارسی صحبت کنم؟

بله. جلسه‌های مشاوره به فارسی، انگلیسی یا فرانسه برگزار می‌شود. صفحه‌ی ما درباره‌ی کارهایی که یک وکیل خانواده‌ی فارسی‌زبان در تورنتو می‌تواند انجام دهد به پرسش‌هایی می‌پردازد که خانواده‌های دارای پیوند با ایران بیش از همه می‌پرسند.

موسسه‌ی حقوقی سربازوطن، به فارسی، انگلیسی یا فرانسه، وکالت کسانی را بر عهده می‌گیرد که نفقه‌ی همسر مطالبه می‌کنند یا به دعوای نفقه پاسخ می‌دهند. با +1 (416) 628-2041 تماس بگیرید یا از طریق صفحه‌ی تماس با ما در ارتباط باشید.