عقد شرعی بدون پروانه‌ی ازدواج انتاریو، یا صیغه: آیا از نظر قانون انتاریو همسر به حساب می‌آیید؟

ممکن است. اگر مراسم بدون پروانه یا اجراکننده‌ی مجاز بوده، قانون ازدواج انتاریو آن را در صورتی ازدواج معتبر فرض می‌کند که با حسن نیت و به قصد پیروی از قانون برگزار شده، منع قانونی برای این ازدواج نداشته باشید و پس از آن مانند زن و شوهر زندگی کرده باشید. وگرنه ممکن است فقط در بخش نفقه همسر به حساب بیایید، نه برای تقسیم اموال.

این صفحه فقط قانون انتاریو و کانادا را توضیح می‌دهد، نه قانون ایران. این که عقد یا صیغه‌ی شما از نظر دینی یا از نظر قانون ایران چه حکمی دارد، موضوع این صفحه نیست و باید آن را از یک مرجع دینی یا وکیلی در ایران بپرسید.

بسیاری از زوج‌ها در تورنتو عقد را در خانه یا در یک مرکز مذهبی می‌خوانند و فکر می‌کنند ازدواجشان از هر نظر کامل است. برخی هم صیغه خوانده‌اند و نمی‌دانند در انتاریو چه جایگاهی دارند. پاسخ انتاریو به جزئیات مراسم و به زندگی پس از آن بستگی دارد. این صفحه یکی از راهنماهای ما برای خانواده‌های فارسی‌زبان در تورنتو است. اگر رابطه به جدایی رسیده است، صفحه‌ی طلاق در انتاریو مسیر کلی پرونده را نشان می‌دهد.

قانون انتاریو، گام به گام، چگونه تشخیص می‌دهد که شما همسر هستید یا نه؟

1. پروانه یا اعلان رسمی. هیچ ازدواجی نباید بدون پروانه‌ی ازدواج (marriage licence) یا اعلان رسمی (banns) اجرا شود (ماده‌ی ۴ قانون ازدواج انتاریو (Marriage Act)).
2. اجراکننده‌ی مجاز. فقط کسی که به‌عنوان اجراکننده‌ی ازدواج (officiant) ثبت شده، یا به موجب ماده‌ی ۲۴ مجاز است، مانند قاضی یا قاضی صلح، می‌تواند ازدواج را اجرا کند (ماده‌ی ۲۰(۱)).
3. دو شاهد. هر ازدواجی در حضور دو طرف و دست‌کم دو شاهد اجرا می‌شود (ماده‌ی ۲۵).
4. اگر نقصی بود، ماده‌ی ۳۱. اگر پروانه یا اجراکننده‌ی مجاز نبوده، ممکن است ماده‌ی ۳۱ ازدواج را با شرایطی معتبر فرض کند.
5. اگر ماده‌ی ۳۱ کمکی نکرد، تعریف همسر. قانون حقوق خانواده‌ی انتاریو (Family Law Act) ازدواج باطل یا قابل ابطالی را هم که با حسن نیت انجام شده، در شرایطی می‌پذیرد (ماده‌ی ۱(۱)).
6. در آخر، همسر برای نفقه. اگر هیچ‌یک از این‌ها نبود، زندگی مشترک طولانی یا داشتن فرزند ممکن است شما را فقط در بخش نفقه همسر به حساب آورد (ماده‌ی ۲۹).

اگر یکی از شما دیگری را اسپانسر کرده است، رابطه‌ی این تعهد با نفقه را در صفحه‌ی تعهد اسپانسرشیپ و نفقه‌ی همسر پس از جدایی ببینید.

ماده‌ی ۳۱ قانون ازدواج چه می‌گوید و چه زمانی به کمک شما می‌آید؟

طبق ماده‌ی ۳۱، اگر ازدواجی «با حسن نیت» و «به قصد پیروی از این قانون» اجرا شده باشد، دو طرف منع قانونی برای این ازدواج نداشته باشند و پس از مراسم مانند زن و شوهر با هم زندگی کرده باشند، آن ازدواج معتبر فرض می‌شود. این حکم حتی وقتی جاری است که اجراکننده مجاز نبوده، یا پروانه یا اعلان نبوده یا نقص داشته است.

پس ماده‌ی ۳۱ برای زوجی است که می‌خواستند طبق قانون انتاریو ازدواج کنند و نقصی در کار پیش آمده است؛ مثلاً اجراکننده‌ای که فکر می‌کردند ثبت‌شده است و نبود. اگر هر دو می‌دانستید پروانه نگرفته‌اید و قرار بود ازدواج رسمی را بعداً انجام دهید، اثبات «قصد پیروی از قانون» ممکن است دشوارتر باشد. تصمیم با دادگاه است و به شواهد بستگی دارد. شرط «منع قانونی» هم مهم است: دولت انتاریو در فهرست شرایط ازدواج می‌گوید کسی که ازدواج می‌کند نباید از پیش متأهل باشد.

اگر عقد را یک رهبر دینی در مرکز مذهبی خوانده باشد چه؟

مراسم مذهبی به‌خودی‌خود مانع نیست. رهبر دینی‌ای که گروه دینی‌اش او را مجاز به اجرای ازدواج می‌داند، اگر شرایط ماده‌ی ۲۰.۱ را داشته باشد، می‌تواند نزد وزیر ثبت شود و ازدواج را اجرا کند (ماده‌ی ۲۰.۱)، و دولت انتاریو امکان جست‌وجو در فهرست اجراکنندگان ثبت‌شده را فراهم کرده است. اگر پروانه داشتید و اجراکننده ثبت‌شده بود، ازدواج شما از نظر انتاریو کامل است، حتی اگر مراسم کاملاً مذهبی بوده باشد.

اجراکننده پس از مراسم، اگر یکی از شما بخواهد، سند اجرای ازدواج (record of solemnization) می‌دهد (ماده‌ی ۲۸(۲)). به گفته‌ی شهرداری تورنتو، این سند گواهی رسمی ازدواج نیست. گواهی ازدواج را دفتر ثبت کل انتاریو (Registrar General) صادر می‌کند و حدود ۱۰ تا ۱۲ هفته پس از مراسم می‌توان آن را از ServiceOntario سفارش داد.

اگر همسر به حساب نیایید، چه حقوقی باقی می‌ماند؟

نفقه. برای بخش نفقه، قانون حقوق خانواده دو نفری را که ازدواج نکرده‌اند اما دست‌کم سه سال پیوسته با هم زندگی کرده‌اند، یا در رابطه‌ای با ثبات نسبی پدر و مادر یک فرزندند، همسر به حساب می‌آورد (ماده‌ی ۲۹). جزئیات در صفحه‌ی نفقه‌ی همسر برای همسران غیررسمی آمده است. قواعد کلی مبلغ و مدت در صفحه‌ی نفقه‌ی همسر توضیح داده شده است.

اموال. تقسیم برابر ارزش اموال (equalization) حق همسران به معنای ماده‌ی ۱(۱) است (ماده‌ی ۵)، و حق برابر سکونت در خانه‌ی مشترک زناشویی (matrimonial home) هم برای همسران است (ماده‌ی ۱۹). دیوان عالی کانادا (Supreme Court of Canada) در پرونده‌ی کر علیه بارانو (Kerr v. Baranow, 2011 SCC 10) به ادعای زوج‌های غیرمتأهل بر اموال از راه دارا شدن ناعادلانه (unjust enrichment) پرداخته است. صفحه‌ی تقسیم اموال در انتاریو قواعد کلی را توضیح می‌دهد.

فرزندان. طبق ماده‌ی ۳۱ قانون حقوق خانواده، هر پدر و مادری تکلیف دارد در حد توان نفقه‌ی فرزند ازدواج‌نکرده‌ی خود را که زیر سن قانونی است (و در برخی شرایط، فرزند بزرگ‌تر را) بدهد، و این تکلیف به ازدواج پدر و مادر وابسته نیست. صفحه‌ی نفقه‌ی فرزند نحوه‌ی محاسبه را نشان می‌دهد.

مهریه‌ای که در عقد شرعی تعیین شده، در انتاریو چه می‌شود؟

قرارداد خانوادگی (domestic contract) فقط وقتی قابل اجراست که کتبی باشد، به امضای دو طرف رسیده باشد و شاهد داشته باشد (ماده‌ی ۵۵(۱)). قرارداد ازدواج (marriage contract) میان دو نفری بسته می‌شود که با هم ازدواج کرده‌اند یا قصد ازدواج دارند (ماده‌ی ۵۲(۱)). قرارداد هم‌خانگی (cohabitation agreement) میان دو نفری است که ازدواج نکرده‌اند و با هم زندگی می‌کنند یا قصد آن را دارند، و اگر بعداً با هم ازدواج کنند، قرارداد ازدواج به حساب می‌آید (ماده‌ی ۵۳).

پس مهریه‌ای که نوشته شده و امضا و شاهد دارد، ممکن است در هر دو حالت اثر داشته باشد، اما مهریه‌ای که فقط شفاهی خوانده شده، به‌عنوان قرارداد خانوادگی قابل اجرا نیست. صفحه‌ی مهریه پس از جدایی در انتاریو نشان می‌دهد دادگاه‌ها متن مهریه را چگونه می‌خوانند. برای شکل درست این قراردادها، صفحه‌ی قراردادهای خانوادگی را ببینید.

برای جدایی، آیا طلاق لازم است؟

اگر ازدواج شما معتبر است، یا ماده‌ی ۳۱ آن را معتبر فرض می‌کند، برای پایان دادن به آن در کانادا طلاق مدنی لازم است که دادگاه بر پایه‌ی قانون طلاق کانادا (Divorce Act) صادر می‌کند (ماده‌ی ۸(۱)). طلاق مذهبی جای حکم دادگاه را نمی‌گیرد؛ رابطه‌ی این دو در صفحه‌ی طلاق مذهبی و طلاق در انتاریو توضیح داده شده است. اگر از نظر انتاریو اصلاً ازدواجی وجود نداشته، معمولاً پرسش‌های شما درباره‌ی نفقه، فرزند و اموال است، نه طلاق.

اگر بخواهید اکنون ازدواجتان را قانونی کنید چه؟

می‌توانید پروانه‌ی ازدواج بگیرید و ازدواج را نزد یک اجراکننده‌ی مجاز اجرا کنید. مراحل گرفتن پروانه در صفحه‌ی آنچه قانون ازدواج انتاریو می‌خواهد آمده است. اگر می‌خواهید مهریه و شروط را هم در قراردادی بنویسید که در انتاریو اجرا شود، صفحه‌ی مهریه و شروط پیش از عقد در تورنتو را بخوانید.

ترتیب برعکس هم ممکن است. قانون ازدواج درباره‌ی مراسمی که دو نفرِ از پیش متأهل برگزار می‌کنند، یعنی کسانی که ازدواجشان طبق همین قانون اجرا شده یا در انتاریو معتبر شناخته می‌شود، اعمال نمی‌شود (ماده‌ی ۱(۲)). پس اگر ازدواج مدنی دارید، عقد مذهبی بعدی از نظر قانون ازدواج انتاریو ازدواج دوم به حساب نمی‌آید. اگر ازدواجتان در ایران ثبت شده، صفحه‌ی ثبت ازدواج ایرانی در انتاریو به پرسش‌های شما پاسخ می‌دهد.

چه عواملی پاسخ را تغییر می‌دهد؟

• پروانه یا اعلان. بدون یکی از این دو، ازدواج طبق روال عادی اجرا نمی‌شود (قانون ازدواج، ماده‌ی ۴).
• ثبت اجراکننده. رهبر دینی باید نزد وزیر ثبت شده باشد؛ اجرای مدنی با قاضی، قاضی صلح و دیگر افراد ماده‌ی ۲۴ است (مواد ۲۰(۱)، ۲۰.۱ و ۲۴).
• حسن نیت و قصد پیروی از قانون. این دو شرط اصلی ماده‌ی ۳۱ هستند.
• زندگی مشترک پس از مراسم. بدون آن، ماده‌ی ۳۱ ازدواج را معتبر فرض نمی‌کند (قانون ازدواج، ماده‌ی ۳۱).
• منع قانونی، مانند ازدواج قبلی. ماده‌ی ۳۱ فقط وقتی کمک می‌کند که دو طرف منع قانونی نداشته باشند.
• حسن نیت شخصی که به ازدواج باطل استناد می‌کند. قانون حقوق خانواده، بند (b) ماده‌ی ۱(۱).
• مدت زندگی مشترک و فرزند. سه سال پیوسته، یا رابطه‌ای با ثبات نسبی همراه با فرزند، برای نفقه (قانون حقوق خانواده، ماده‌ی ۲۹).

یک مثال

برای مثال، ندا و آرش را در نظر بگیرید که در خانه‌ی یکی از دوستانشان در نورث یورک عقد شرعی خواندند. یکی از بزرگ‌ترهای خانواده عقد را خواند و پروانه‌ای در کار نبود. قرار بود ازدواج رسمی را بعداً انجام دهند، اما هرگز انجام نشد. آن‌ها چهار سال با هم زندگی کردند و فرزندی ندارند. آپارتمان به نام آرش است و ندا بخشی از هزینه‌ی بازسازی آن را پرداخته است. مهریه روی کاغذ نوشته شده و هر دو و دو شاهد آن را امضا کرده‌اند.

پس از جدایی، چون هر دو می‌دانستند پروانه نگرفته‌اند، استناد به ماده‌ی ۳۱ ممکن است برای ندا دشوار باشد و دادگاه شواهد را می‌سنجد. اما با چهار سال زندگی مشترک، ندا در بخش نفقه همسر به حساب می‌آید (ماده‌ی ۲۹). برای سهمش از آپارتمان، اگر ماده‌ی ۳۱ کمکی نکند، راه تقسیم برابر ارزش اموال بسته است، ولی ممکن است بتواند ادعای دارا شدن ناعادلانه مطرح کند. مهریه‌ی کتبی هم ممکن است به‌عنوان قرارداد خانوادگی مطرح شود. این که کدام دادگاه تورنتو به این ادعاها رسیدگی می‌کند به نوع آن‌ها بستگی دارد؛ صفحه‌ی کدام دادگاه خانواده‌ی تورنتو را ببینید. این یک مثال فرضی است و پیش‌بینی نتیجه‌ی هیچ پرونده‌ای نیست.

چه اشتباه‌هایی رایج است؟

1. یکی دانستن عقد مذهبی با ازدواج قانونی در انتاریو. بدون پروانه و اجراکننده‌ی مجاز، فقط ماده‌ی ۳۱ ممکن است کمک کند.
2. این تصور که هیچ حقی ندارید. نفقه و ادعای دارا شدن ناعادلانه ممکن است همچنان مطرح باشد.
3. سند اجرای ازدواج را گواهی ازدواج دانستن. گواهی رسمی را دفتر ثبت کل انتاریو صادر می‌کند.
4. نگه نداشتن مدارک زندگی مشترک. مدت زندگی مشترک برای ماده‌ی ۲۹ و زندگی پس از مراسم برای ماده‌ی ۳۱ باید ثابت شود.
5. انتظار این که طلاق مذهبی ازدواج مدنی را پایان دهد. طلاق مدنی را فقط دادگاه صادر می‌کند.
6. مهریه‌ی شفاهی. بدون نوشته، امضا و شاهد، به‌عنوان قرارداد خانوادگی قابل اجرا نیست.

این هفته چه کنید

1. هر سندی از مراسم را پیدا کنید: پروانه، سند اجرای ازدواج، عقدنامه یا صیغه‌نامه‌ی کتبی.
2. نام اجراکننده را در فهرست اجراکنندگان ثبت‌شده‌ی ServiceOntario جست‌وجو کنید.
3. اگر پروانه داشتید، گواهی ازدواج را از ServiceOntario سفارش دهید.
4. تاریخ آغاز زندگی مشترک را با مدرک یادداشت کنید: اجاره‌نامه، حساب مشترک، نامه‌هایی به نشانی مشترک.
5. مدارک پرداخت‌هایتان برای خانه، بازسازی یا هزینه‌های مشترک را جمع کنید.
6. اگر جدا شده‌اید، فهرست کارهای هفته‌ی نخست جدایی در انتاریو را دنبال کنید.

پرسش‌های متداول

آیا قانون ازدواج انتاریو ازدواج موقت را می‌شناسد؟

قانون ازدواج انتاریو از ازدواجی با تاریخ پایان سخنی نمی‌گوید. اگر صیغه بدون پروانه و اجراکننده‌ی مجاز خوانده شده، جایگاه آن در انتاریو با همان ماده‌های این صفحه سنجیده می‌شود: ماده‌ی ۳۱ قانون ازدواج، و مواد ۱(۱) و ۲۹ قانون حقوق خانواده.

اگر اجراکننده ثبت‌شده نبود و ما خبر نداشتیم چه؟

این همان وضعیتی است که ماده‌ی ۳۱ برایش نوشته شده است. اگر مراسم با حسن نیت و به قصد پیروی از قانون برگزار شد، منع قانونی نداشتید و پس از مراسم مانند زن و شوهر با هم زندگی کردید، ازدواج معتبر فرض می‌شود.

آیا برای عقد شاهد لازم است؟

برای ازدواجی که طبق قانون انتاریو اجرا می‌شود، بله. هر ازدواجی در حضور دو طرف و دست‌کم دو شاهد اجرا می‌شود و شاهدان نام خود را در دفتر ثبت ازدواج می‌نویسند (ماده‌ی ۲۵).

آیا پس از سه سال زندگی مشترک، اموال نصف می‌شود؟

خیر. ماده‌ی ۲۹ فقط برای بخش نفقه است. تقسیم برابر ارزش اموال طبق ماده‌ی ۵ برای همسرانی است که در ماده‌ی ۱(۱) تعریف شده‌اند.

اگر فرزند داریم ولی کمتر از سه سال با هم زندگی کرده‌ایم؟

اگر رابطه‌ای با ثبات نسبی داشته‌اید و پدر و مادر فرزند هستید، ممکن است در بخش نفقه همسر به حساب بیایید (بند (b) تعریف همسر در ماده‌ی ۲۹). نفقه‌ی فرزند هم جداگانه طبق ماده‌ی ۳۱ قانون حقوق خانواده مطرح است.

آیا قرارداد هم‌خانگی ما را همسر قانونی می‌کند؟

خیر. قرارداد هم‌خانگی حقوق و تکالیف دو طرف را درباره‌ی اموال، نفقه و موضوعات دیگر تعیین می‌کند (ماده‌ی ۵۳(۱))، اما جای پروانه و اجرای ازدواج را نمی‌گیرد.

سورنا سربازوطن وکیلی فارسی‌زبان است و می‌توانید درباره‌ی عقد، صیغه و جایگاه حقوقی رابطه‌تان به فارسی، انگلیسی یا فرانسه با او گفت‌وگو کنید. نخستین جلسه با موسسه‌ی حقوقی سربازوطن محرمانه تلقی می‌شود. با شماره‌ی +1 (416) 628-2041 تماس بگیرید یا از طریق صفحه‌ی تماس با ما در ارتباط باشید.