نقل مکان با فرزند به شهر یا کشوری دیگر: قواعد اطلاع‌رسانی در انتاریو و شیوه‌ی تصمیم‌گیری دادگاه

اگر نقل مکان به احتمال زیاد اثر قابل توجهی بر رابطه‌ی فرزندتان با والد دیگر بگذارد، جابه‌جایی محل سکونت (relocation) به شمار می‌آید و باید دست‌کم ۶۰ روز پیش از آن، به‌طور کتبی و همراه با پیشنهادی برای زمان والدین، اطلاع دهید. والد دیگر ۳۰ روز برای اعتراض فرصت دارد و اگر اعتراض کند، فرزند تا اجازه‌ی دادگاه نمی‌تواند نقل مکان کند. دادگاه بر پایه‌ی منافع عالیه‌ی کودک و فهرستی از عوامل ویژه‌ی جابه‌جایی تصمیم می‌گیرد، و برنامه‌ی فعلی نگهداری فرزند تعیین می‌کند چه کسی باید چه چیزی را ثابت کند.

این راهنما درباره‌ی نقل مکان دائمی است: به شهری دیگر، استانی دیگر یا کشوری دیگر، از جمله ایران. سفر تفریحی یا دیدار خانوادگی در خارج از کشور پرسش‌های دیگری دارد که در آیا یکی از والدین می‌تواند بدون رضایت شما فرزندتان را به خارج ببرد آمده است. برای اینکه ترتیبات والدینی به‌طور کلی چگونه تعیین می‌شود، صفحه‌ی ما درباره‌ی تصمیم‌گیری والدین در انتاریو را ببینید.

کدام قانون اعمال می‌شود: قانون طلاق کانادا یا قانون اصلاح حقوق کودکان انتاریو؟

دو قانون قواعد تقریباً یکسانی درباره‌ی جابه‌جایی دارند. قانون طلاق کانادا (Divorce Act، مواد ۱۶.۷ تا ۱۶.۹۶) درباره‌ی فرزندِ حاصل از ازدواج اعمال می‌شود، وقتی حکم والدینی (parenting order) طبق همین قانون صادر شده باشد. قانون اصلاح حقوق کودکان انتاریو (Children's Law Reform Act، مواد ۳۹.۱ تا ۳۹.۴) بر دیگر احکام والدینی حاکم است، مثلاً میان والدینی که هرگز ازدواج نکرده‌اند، یا زن و شوهری که پرونده‌شان طلاق نیست. هر دو قانون همان مهلت ۶۰ روزه‌ی اطلاع‌رسانی و ۳۰ روزه‌ی اعتراض، همان عوامل اضافی و همان قواعد بار اثبات (burden of proof) را دارند.

برای هر یک فرمی وجود دارد. وزارت دادگستری کانادا (Department of Justice) فرم اطلاعیه‌ی جابه‌جایی (Notice of Relocation) و فرم اعتراض به جابه‌جایی (Objection to Relocation) را برای قانون طلاق منتشر کرده و در راهنمای آن آمده است که این قواعد وقتی اعمال می‌شود که حکمی طبق قانون طلاق درباره‌ی مسئولیت‌های والدینی داشته باشید. سایت فرم‌های دادگاه وزارت دادستانی کل انتاریو هم فرم «اطلاعیه‌ی جابه‌جایی، برای کسی که حکم والدینی دارد» را برای قانون اصلاح حقوق کودکان فهرست کرده است (لازم‌الاجرا از ۱ مارس ۲۰۲۱). طبق قانون انتاریو، اطلاعیه باید در فرم مقرر باشد، یا اگر فرمی مقرر نشده، کتبی و با محتوای لازم (ماده‌ی ۳۹.۳(۲)).

نقل مکان شما جابه‌جایی محل سکونت است یا فقط تغییر محل سکونت؟

معیار، فاصله نیست. هر دو قانون جابه‌جایی را چنین تعریف می‌کنند: تغییر محل سکونت کودک، یا کسی که زمان والدین (parenting time) یا مسئولیت تصمیم‌گیری (decision-making responsibility) دارد، که به احتمال زیاد اثر قابل توجهی بر رابطه‌ی کودک با فرد دیگری بگذارد که زمان والدین یا مسئولیت تصمیم‌گیری دارد (یا درخواست حکم والدینی‌اش در جریان است)، یا با کسی که طبق حکم ارتباط (contact order) با کودک در ارتباط است (قانون طلاق، ماده‌ی ۲(۱)؛ قانون اصلاح حقوق کودکان، ماده‌ی ۱۸(۱)). راهنمای فرم وزارت دادگستری کانادا این را ساده گفته است: جابه‌جایی معمولاً یعنی برنامه‌ی زمان والدین کودک به خاطر نقل مکان دیگر عملی نیست.

نقل مکانی که جابه‌جایی نباشد هم اطلاع‌رسانی می‌خواهد، اما ساده‌تر: کتبی، با تاریخ پیش‌بینی‌شده، نشانی تازه و راه‌های تماس (قانون طلاق، ماده‌ی ۱۶.۸؛ قانون اصلاح حقوق کودکان، ماده‌ی ۳۹.۱). این دو قانون برای چنین اطلاعیه‌ای حداقل ۶۰ روز یا روند اعتراض تعیین نکرده‌اند. نقل مکان از نورث یورک به تورنهیل ممکن است برای یک خانواده تغییر محل سکونت معمولی باشد و برای خانواده‌ای دیگر جابه‌جایی، بسته به برنامه‌ی نگهداری و رفت‌وآمد به مدرسه.

جابه‌جایی محل سکونت مرحله به مرحله چگونه پیش می‌رود؟

اطلاعیه باید تاریخ پیش‌بینی‌شده، نشانی تازه و راه‌های تماس، و پیشنهادی درباره‌ی اینکه زمان والدین، مسئولیت تصمیم‌گیری یا ارتباط پس از نقل مکان چگونه اعمال شود را در بر داشته باشد (قانون طلاق، ماده‌ی ۱۶.۹(۲)؛ قانون اصلاح حقوق کودکان، ماده‌ی ۳۹.۳(۲)). اعتراض باید بگوید که فرد معترض است، به چه دلیل، و درباره‌ی پیشنهاد چه نظری دارد (قانون طلاق، ماده‌ی ۱۶.۹۱(۲)؛ قانون اصلاح حقوق کودکان، ماده‌ی ۳۹.۳(۶)). راهنمای وزارت دادگستری کانادا می‌افزاید کسی که فقط حکم ارتباط دارد نمی‌تواند به جابه‌جایی کودک اعتراض کند، و والدی که بدون کودک جابه‌جا می‌شود هم باید همان اطلاعیه را بدهد، هرچند کسی نمی‌تواند به آن نقل مکان اعتراض کند.

وزارت دادگستری کانادا بر اثبات تحویل اطلاعیه هم تأکید می‌کند: مدرکی نگه دارید که نشان دهد اطلاعیه چه زمانی دریافت شده، چون مهلت ۳۰ روز از زمان دریافت شمرده می‌شود و قاضی می‌خواهد ببیند همه‌ی الزامات اطلاع‌رسانی رعایت شده است. اطلاعیه را می‌توان با ایمیل، پست یا پیک، حضوری، یا از طریق مأمور ابلاغ (process server) داد.

وقتی والدین به توافق نمی‌رسند، راه دادگاه به این بستگی دارد که از پیش چه حکمی وجود دارد. طبق قانون طلاق، جابه‌جایی کودک برای تغییر یک حکم والدینی موجود، تغییر در اوضاع و احوال کودک فرض می‌شود (ماده‌ی ۱۷(۵.۲)). اگر کار فوری است، مثلاً والدی تهدید می‌کند پیش از تصمیم دادگاه برود، بخوانید چه زمانی می‌توان فوری به دادگاه خانواده رفت. در تورنتو، اینکه کدام ساختمان دادگاه به پرونده رسیدگی می‌کند در کدام دادگاه خانواده‌ی تورنتو به پرونده‌ی شما رسیدگی می‌کند آمده است.

دادگاه چگونه تصمیم می‌گیرد که فرزند می‌تواند نقل مکان کند یا نه؟

نخست، منافع عالیه‌ی کودک، که در صدور حکم والدینی تنها ملاک است. دادگاه باید امنیت، آرامش خاطر و سلامت جسمی، عاطفی و روانی کودک را در اولویت قرار دهد و عوامل فهرست‌شده را بسنجد، از جمله نیاز کودک به ثبات، سابقه‌ی نگهداری از کودک، میزان آمادگی هر یک از والدین برای حمایت از رابطه‌ی کودک با والد دیگر، دیدگاه‌ها و ترجیحات کودک، و پرورش فرهنگی، زبانی، دینی و معنوی او (قانون طلاق، ماده‌ی ۱۶؛ قانون اصلاح حقوق کودکان، ماده‌ی ۲۴). اینکه دیدگاه کودک چگونه به دادگاه می‌رسد در دفتر وکیل کودکان چه کاری انجام می‌دهد توضیح داده شده است.

سپس عوامل ویژه‌ی جابه‌جایی که هر دو قانون با عباراتی یکسان برشمرده‌اند (قانون طلاق، ماده‌ی ۱۶.۹۲(۱)؛ قانون اصلاح حقوق کودکان، ماده‌ی ۳۹.۴(۳)):

• دلایل جابه‌جایی؛
• اثر جابه‌جایی بر کودک؛
• زمانی که هر فرد با کودک می‌گذراند و میزان مشارکت هر یک در زندگی کودک؛
• اینکه والدی که می‌خواهد نقل مکان کند، اطلاعیه‌ی لازم را داده است یا نه؛
• هر حکم، رأی داوری یا توافقی که محل زندگی کودک را تعیین کرده باشد؛
• معقول بودن پیشنهاد والدِ نقل مکان‌کننده، با در نظر گرفتن محل خانه‌ی تازه و هزینه‌های سفر؛ و
• اینکه هر فرد به تعهداتش طبق احکام و توافق‌ها عمل کرده است یا نه، و احتمال پایبندی او در آینده.

دادگاه یک پرسش را نباید مطرح کند: اگر نقل مکان منع شود، آیا آن والد بدون کودک می‌رود یا می‌ماند (قانون طلاق، ماده‌ی ۱۶.۹۲(۲)؛ قانون اصلاح حقوق کودکان، ماده‌ی ۳۹.۴(۴)). اگر نقل مکان اجازه داده شود، دادگاه می‌تواند هزینه‌های اعمال زمان والدین را میان والدی که می‌رود و والدی که می‌ماند تقسیم کند (ماده‌ی ۱۶.۹۵؛ ماده‌ی ۳۹.۴(۹)).

چه کسی باید چه چیزی را ثابت کند؟

• زمان تقریباً برابر. اگر والدین به‌طور کلی به حکم، رأی داوری یا توافقی پایبند باشند که زمان تقریباً برابر به هر یک می‌دهد، والدی که می‌خواهد نقل مکان کند باید ثابت کند این کار به منافع عالیه‌ی کودک است (قانون طلاق، ماده‌ی ۱۶.۹۳(۱)؛ قانون اصلاح حقوق کودکان، ماده‌ی ۳۹.۴(۵)).
• بیشترِ زمان نزد والدِ نقل مکان‌کننده. اگر والدین به‌طور کلی به ترتیبی پایبند باشند که طبق آن کودک بخش عمده‌ی زمانش را نزد والدی می‌گذراند که می‌خواهد نقل مکان کند، والد معترض باید ثابت کند این کار به منافع عالیه‌ی کودک نیست (ماده‌ی ۱۶.۹۳(۲)؛ ماده‌ی ۳۹.۴(۶)).
• همه‌ی موارد دیگر. هر دو والد بار اثبات این را دارند که جابه‌جایی به منافع عالیه‌ی کودک هست یا نیست (ماده‌ی ۱۶.۹۳(۳)؛ ماده‌ی ۳۹.۴(۷)).
• احکام موقت. اگر آن ترتیب فقط یک حکم موقت (interim order) باشد، دادگاه می‌تواند دو قاعده‌ی نخست را اعمال نکند (ماده‌ی ۱۶.۹۴؛ ماده‌ی ۳۹.۴(۸)).

به همین دلیل، برنامه‌ی واقعی نگهداری فرزند به اندازه‌ی حکمِ روی کاغذ اهمیت دارد. اگر از حکم فاصله گرفته‌اید، ممکن است شرط «پایبندی به‌طور کلی» برآورده نشود. صفحه‌ی ما درباره‌ی زمان والدین در انتاریو توضیح می‌دهد برنامه‌ها چگونه تعیین می‌شوند.

وقتی مقصد ایران است، چه چیزی فرق می‌کند؟

قواعد انتاریو همان است، اما واقعیت‌هایی که دادگاه می‌سنجد فرق دارد. توصیه‌های سفر دولت کانادا درباره‌ی ایران (آخرین به‌روزرسانی: ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶) در حال حاضر می‌گوید از هر سفری به ایران خودداری کنید. همین توصیه‌ها می‌گوید کنوانسیون لاهه درباره‌ی ربودن کودک میان کانادا و ایران اجرا نمی‌شود، ایران احکام دادگاه‌های کانادا را در امور خانوادگی خودبه‌خود به رسمیت نمی‌شناسد، و فرزندان مرد ایرانی، از جمله کودکان ایرانی‌کانادایی، تحت حضانت انحصاری پدر هستند و برای خروج از ایران به اجازه‌ی او نیاز دارند. این نکته‌ها مستقیماً به اثر نقل مکان بر کودک و به اینکه پیشنهاد زمان والدین از خارج چقدر واقع‌بینانه است مربوط‌اند. این راهنما فقط قانون انتاریو و کانادا را توضیح می‌دهد، نه قانون ایران.

حکم والدینی‌ای که بعداً در ایران صادر شود، خودبه‌خود در اینجا اجرا نمی‌شود؛ ببینید آیا حکم حضانت صادرشده در ایران در انتاریو اعتبار دارد. خانواده‌هایی که می‌خواهند این پرسش‌ها را به فارسی بررسی کنند، می‌توانند از راهنمای ما برای خانواده‌های فارسی‌زبان در تورنتو شروع کنند.

چه عواملی پاسخ را تغییر می‌دهد؟

• اینکه نقل مکان اصلاً جابه‌جایی محل سکونت باشد. فقط نقل مکانی که به احتمال زیاد اثر قابل توجهی بر روابط کودک بگذارد، قواعد ۶۰ روزه‌ی اطلاع‌رسانی و اعتراض را به جریان می‌اندازد (قانون طلاق، ماده‌ی ۲(۱)؛ قانون اصلاح حقوق کودکان، ماده‌ی ۱۸(۱)).
• اینکه حکم شما تابع کدام قانون است. احکام قانون طلاق تابع مواد ۱۶.۹ تا ۱۶.۹۶ هستند؛ دیگر احکام تابع مواد ۳۹.۱ تا ۳۹.۴ قانون اصلاح حقوق کودکان.
• ترتیب فعلی نگهداری فرزند. این ترتیب تعیین می‌کند بار اثبات بر عهده‌ی کیست (ماده‌ی ۱۶.۹۳؛ ماده‌ی ۳۹.۴(۵) تا (۷)).
• خشونت خانوادگی. دادگاه می‌تواند الزامات اطلاع‌رسانی را بردارد یا تغییر دهد، و این درخواست را می‌توان بدون اطلاع طرف مقابل داد (ماده‌ی ۱۶.۹(۳) و (۴)؛ ماده‌ی ۳۹.۳(۳) و (۴)). ببینید خشونت خانوادگی چه تأثیری بر تصمیم‌های والدینی دارد.
• حکم یا توافق موجود درباره‌ی محل زندگی کودک. این یکی از عوامل فهرست‌شده است، و حکمی که نقل مکان را منع کند، حتی بدون اعتراض هم جلوی آن را می‌گیرد (بند (b)(ii) ماده‌ی ۱۶.۹۱(۱)؛ بند (b) ماده‌ی ۳۹.۴(۲)).
• رعایت قواعد اطلاع‌رسانی. اینکه والد نقل مکان‌کننده اطلاعیه را درست داده است یا نه، خودش یکی از عوامل است (بند (d) ماده‌ی ۱۶.۹۲(۱)؛ بند (d) ماده‌ی ۳۹.۴(۳)).

یک مثال

برای مثال، نسرین و رضا را در نظر بگیرید که طلاق گرفته‌اند و دختری نُه‌ساله در وان دارند. حکمی که طبق قانون طلاق صادر شده، بیشترِ زمان را به نسرین و آخر هفته‌های یک در میان را به رضا داده و آن‌ها سه سال است به آن عمل کرده‌اند. پدر و مادر نسرین در شیراز بیمارند و او می‌خواهد با دخترشان به آنجا برود. او فرم اطلاعیه‌ی جابه‌جایی را پر می‌کند، دیدارهای طولانی تابستانی در کانادا و تماس تصویری را پیشنهاد می‌کند و ۷۵ روز پیش از تاریخ مورد نظر، اطلاعیه را با پیک و کد رهگیری برای رضا می‌فرستد. رضا ۲۰ روز پس از دریافت، فرم اعتراض به جابه‌جایی را می‌فرستد. نسرین اکنون نمی‌تواند با فرزند نقل مکان کند؛ او درخواست تغییر حکم والدینی را مطرح می‌کند و به تغییر فرضی اوضاع و احوال طبق ماده‌ی ۱۷(۵.۲) استناد می‌کند. چون دو طرف به‌طور کلی به حکمی پایبند بوده‌اند که بخش عمده‌ی زمان را به نسرین داده، رضا باید ثابت کند این نقل مکان به منافع عالیه‌ی دخترشان نیست. دادگاه همچنان همه‌ی عوامل را می‌سنجد، از جمله توصیه‌های سفر، واقع‌بینانه بودن دیدارهای تابستانی و شواهد مربوط به خروج کودک از ایران. در منطقه‌ی یورک، این پرونده در دادگاه خانواده‌ی نیومارکت رسیدگی می‌شود. این نمونه‌ای فرضی برای توضیح مراحل است، نه پیش‌بینی نتیجه‌ی هیچ پرونده‌ای.

والدین چه اشتباه‌هایی می‌کنند؟

1. اول نقل مکان، بعد کاغذبازی. رعایت قواعد اطلاع‌رسانی از عواملی است که دادگاه باید در نظر بگیرد.
2. اطلاع دادن با پیامک بدون محتوای لازم. اطلاعیه باید تاریخ، نشانی، راه‌های تماس و پیشنهادی برای زمان والدین داشته باشد.
3. این فرض که فاصله‌ی کوتاه یعنی نیازی به اطلاعیه نیست. معیار، اثر بر روابط کودک است، نه کیلومتر.
4. اعتراض تلفنی، یا پس از ۳۰ روز. اعتراض باید با فرم یا به‌طور کتبی، یا با دادخواست به دادگاه، ظرف ۳۰ روز از دریافت اطلاعیه انجام شود.
5. سکوت را اجازه دانستن، در حالی که حکمی نقل مکان را منع کرده است. حکم منع جابه‌جایی همچنان معتبر است.
6. نگه نداشتن مدرک تحویل. مهلت ۳۰ روز از زمان دریافت شمرده می‌شود.

این هفته چه کنید

1. حکم یا توافق والدینی فعلی خود را پیدا کنید و ببینید طبق قانون طلاق صادر شده یا طبق قانون اصلاح حقوق کودکان.
2. برنامه‌ای را که در عمل اجرا می‌کنید، ماه به ماه، برای سال گذشته یادداشت کنید.
3. اگر قصد نقل مکان دارید، پیشنهادی واقع‌بینانه برای زمان والدین، سفر و هزینه‌ها بنویسید.
4. اگر اطلاعیه‌ای دریافت کرده‌اید، تاریخ دریافت را یادداشت کنید و ۳۰ روز بشمارید.
5. درباره‌ی شهر تازه شواهد جمع کنید: مدرسه، مسکن و رفت‌وآمد.
6. مهلت‌ها را در مهلت‌های پرونده‌ی خانوادگی در انتاریو بررسی کنید.

پرسش‌های متداول

اگر در داخل تورنتو نقل مکان کنم، باید اطلاع بدهم؟

بله، اما اگر این نقل مکان جابه‌جایی محل سکونت نباشد، اطلاعیه‌ی کتبیِ ساده‌تر برای تغییر محل سکونت کافی است: تاریخ، نشانی تازه و راه‌های تماس (قانون طلاق، ماده‌ی ۱۶.۸؛ قانون اصلاح حقوق کودکان، ماده‌ی ۳۹.۱). قاعده‌ی ۶۰ روزه فقط برای جابه‌جایی است.

آیا پدربزرگ یا مادربزرگی که حکم ارتباط دارد می‌تواند به نقل مکان اعتراض کند؟

خیر. راهنمای وزارت دادگستری کانادا می‌گوید کسی که حکم ارتباط دارد نمی‌تواند به جابه‌جایی کودک اعتراض کند، هرچند حق دارد اطلاعیه را دریافت کند.

اگر بترسم نشانی تازه‌ام را به والد دیگر بدهم چه؟

دادگاه می‌تواند، با درخواست شما، بگوید قواعد اطلاع‌رسانی اعمال نمی‌شود یا آن‌ها را تغییر دهد، از جمله وقتی خطر خشونت خانوادگی وجود دارد، و این درخواست را می‌توان بدون اطلاع طرف مقابل داد (قانون طلاق، ماده‌ی ۱۶.۹(۳) و (۴)؛ قانون اصلاح حقوق کودکان، ماده‌ی ۳۹.۳(۳) و (۴)).

پس از نقل مکان، هزینه‌ی سفرها را چه کسی می‌پردازد؟

اگر دادگاه جابه‌جایی را اجازه دهد، می‌تواند هزینه‌های اعمال زمان والدین را میان والدی که می‌رود و والدی که می‌ماند تقسیم کند (قانون طلاق، ماده‌ی ۱۶.۹۵؛ قانون اصلاح حقوق کودکان، ماده‌ی ۳۹.۴(۹)).

اگر والد دیگر بخواهد بدون فرزند نقل مکان کند چه؟

او هم باید همان اطلاعیه را بدهد، اما طبق راهنمای وزارت دادگستری کانادا کسی نمی‌تواند به جابه‌جایی‌ای اعتراض کند که کودک را جابه‌جا نمی‌کند. با این حال، ممکن است برنامه‌ی زمان والدین نیاز به تغییر داشته باشد.

آیا دادگاه می‌پرسد که من بدون فرزندم می‌روم یا نه؟

خیر. دادگاه نباید این را در نظر بگیرد که اگر نقل مکان منع شود، آن والد بدون کودک می‌رود یا می‌ماند (قانون طلاق، ماده‌ی ۱۶.۹۲(۲)؛ قانون اصلاح حقوق کودکان، ماده‌ی ۳۹.۴(۴)).

پرسش‌های مرتبط

اگر نگرانید والد دیگر پیش از تصمیم دادگاه فرزند را از انتاریو خارج کند، دستورهای حمایتی و قدم‌های مربوط به گذرنامه در دادگاه انتاریو درباره‌ی سفر و گذرنامه چه دستوری می‌تواند بدهد آمده است.

موسسه‌ی حقوقی سربازوطن در پرونده‌های جابه‌جایی محل سکونت و امور والدینی، به فارسی یا انگلیسی، وکالت والدین را بر عهده می‌گیرد. با +1 (416) 628-2041 تماس بگیرید یا از طریق صفحه‌ی تماس با ما در ارتباط باشید.