پیش از عقد در تورنتو: مهریه و شروط را چگونه در قرارداد ازدواج بنویسیم تا در انتاریو اجرا شود؟

مهریه و شروط را در یک قرارداد ازدواج کتبی بنویسید که هر دو امضا کنید و شاهد داشته باشد، و روشن بگویید مهریه در تقسیم اموال انتاریو چگونه حساب شود. شرط درباره‌ی حضانت فرزندان یا محدود کردن حق همسر در خانه‌ی مشترک اجرا نمی‌شود. خود مراسم هم به پروانه‌ی ازدواج انتاریو یا اعلان رسمی نیاز دارد.

این صفحه فقط قانون انتاریو و کانادا را توضیح می‌دهد، نه قانون ایران. اگر می‌خواهید عقد را در ایران هم ثبت کنید، درباره‌ی آن از وکیلی در ایران بپرسید.

برخی از زوج‌های ایرانی که در تورنتو ازدواج می‌کنند، هنوز می‌خواهند مهریه و شروطی مانند آنچه در عقدنامه‌ی ایرانی می‌آید داشته باشند. خانواده‌ها درباره‌ی تعداد سکه‌ها گفت‌وگو می‌کنند، اما کمتر کسی می‌پرسد این متن روزی در دادگاه انتاریو چگونه خوانده می‌شود. پاسخ را دادگاه تجدیدنظر انتاریو (Court of Appeal for Ontario) داده است: متن نوشته‌شده، همراه با شرایط زمان امضا، نقش اصلی را در نتیجه دارد. این صفحه برای پیش از عقد است. اگر سال‌ها پیش عقد کرده‌اید و اکنون جدا شده‌اید، صفحه‌ی آیا مهریه پس از جدایی در انتاریو قابل اجراست مناسب‌تر است. قواعد کلی این نوع قراردادها هم در صفحه‌ی قراردادهای خانوادگی آمده است.

قرارداد ازدواجی که مهریه را در بر دارد، گام به گام، چگونه تنظیم می‌شود؟

1. زود شروع کنید. قانون حقوق خانواده‌ی انتاریو (Family Law Act) به دو نفری که ازدواج کرده‌اند یا قصد ازدواج دارند اجازه می‌دهد قرارداد ازدواج (marriage contract) ببندند (ماده‌ی ۵۲(۱)). امضای شتاب‌زده در روزهای آخر ممکن است بعدها زمینه‌ی ادعای ابطال بر پایه‌ی حقوق قراردادها شود (ماده‌ی ۵۶(۴)).
2. دارایی‌ها و بدهی‌ها را کامل افشا کنید. اگر یکی از طرفین دارایی یا بدهی قابل توجهی را که در زمان امضا وجود داشته افشا نکند، دادگاه می‌تواند قرارداد را ابطال کند (بند (a) ماده‌ی ۵۶(۴)). فهرست‌ها را پیوست قرارداد کنید.
3. هر کدام وکیل خود را داشته باشید. قانون مشاوره‌ی حقوقی مستقل (independent legal advice) را شرط اعتبار نکرده است، اما درک نکردن ماهیت یا پیامدهای قرارداد یکی از دلایل ابطال است (بند (b) ماده‌ی ۵۶(۴))، و مشاوره‌ی جداگانه کمک می‌کند این درک بعدها قابل اثبات باشد.
4. مهریه و شروط را بنویسید. مبلغ یا شکل مهریه، زمان پرداخت و جایگاه آن در تقسیم اموال را صریح بنویسید؛ جزئیات در بخش بعد آمده است.
5. امضا و شاهد. قرارداد خانوادگی (domestic contract) فقط وقتی اجراشدنی است که کتبی باشد، هر دو طرف امضا کنند و شاهد داشته باشد (ماده‌ی ۵۵(۱)). نسخه‌ی اصلی را جایی امن نگه دارید.
6. پروانه‌ی ازدواج. قرارداد جای ازدواج قانونی را نمی‌گیرد. در انتاریو هیچ ازدواجی جز با پروانه‌ی ازدواج (marriage licence) یا اعلان رسمی (banns) جاری نمی‌شود (قانون ازدواج انتاریو (Marriage Act)، ماده‌ی ۴). صفحه‌ی عقد شرعی بدون پروانه‌ی ازدواج انتاریو توضیح می‌دهد اگر فقط عقد مذهبی بخوانید چه می‌شود.

قرارداد ازدواج در انتاریو درباره‌ی چه چیزهایی می‌تواند باشد؟

طبق ماده‌ی ۵۲(۱)، قرارداد ازدواج می‌تواند حقوق و تعهدات زن و شوهر را در دوران ازدواج، هنگام جدایی، ابطال یا انحلال ازدواج و مرگ تعیین کند، از جمله مالکیت و تقسیم اموال، نفقه، حق هدایت تحصیل و تربیت اخلاقی فرزندان، و «هر موضوع دیگری در سامان دادن به امور» آن‌ها. اما دو محدودیت مهم دارد. نخست، حق مسئولیت تصمیم‌گیری (decision-making responsibility) و زمان والدین (parenting time) را نمی‌توان در آن تعیین کرد. دوم، هر شرطی که حقوق یک همسر را درباره‌ی خانه‌ی مشترک زناشویی (matrimonial home) طبق بخش دوم قانون محدود کند، اجراشدنی نیست (ماده‌ی ۵۲(۲)). یکی از این حقوق در صفحه‌ی فروش یا رهن خانه‌ی خانواده بدون رضایت همسر توضیح داده شده است.

اگر می‌خواهید درباره‌ی زبان و دین فرزندان شرطی بنویسید، صفحه‌ی زبان فارسی، دین و آیین‌های فرزند پس از جدایی نشان می‌دهد دادگاه پس از جدایی چگونه تصمیم می‌گیرد. درباره‌ی طلا و جهیزیه‌ای که خانواده‌ها می‌دهند، صفحه‌ی جهیزیه و هدیه‌های عروسی پس از جدایی را ببینید.

مهریه را چگونه بنویسیم که بعداً دعوا نشود؟

مهم‌ترین درس پرونده‌ی بخشی علیه حسین‌زاده (Bakhshi v. Hosseinzadeh, 2017 ONCA 838) این است که دادگاه مهریه را مانند هر قرارداد دیگری، از روی متن آن و شرایط زمان امضا، تفسیر می‌کند. چهار نکته را در متن روشن کنید:

• جایگاه مهریه در تقسیم اموال. در پرونده‌ی بخشی، مهریه هیچ توافقی درباره‌ی بیرون ماندن از تقسیم اموال نداشت، پس دادگاه آن را در دارایی خالص خانوادگی (net family property) شوهر بدهی و در دارایی زن طلب حساب کرد. در پرونده‌ی پیشینی که دادگاه به آن اشاره کرد، مهریه می‌گفت پرداخت آن «افزون بر تعهدات شوهر طبق قوانین کشور، بدون لطمه به آن‌ها و نه جایگزین آن‌ها» است، و همین عبارت آن را از دارایی خالص بیرون گذاشت. قانون فقط وقتی مالی را از این محاسبه بیرون می‌گذارد که زن و شوهر در قرارداد خانوادگی بر آن توافق کرده باشند (بند ۶ ماده‌ی ۴(۲)). پس صریح بنویسید کدام را می‌خواهید. روش کلی این محاسبه در صفحه‌ی تقسیم اموال آمده است.
• زمان پرداخت. در پرونده‌ی بخشی، مهریه عندالمطالبه بود و دادگاه همین را اجرا کرد. اگر چیز دیگری می‌خواهید، مثلاً پرداخت در زمان جدایی یا به اقساط، آن را بنویسید.
• ارزش. ارزش سکه تغییر می‌کند. در تقسیم اموال، ارزش‌ها در پایان ساعت کاری تاریخ ارزش‌گذاری (valuation date) حساب می‌شود (ماده‌ی ۴(۴)). روشن کنید نوع سکه چیست، یا مهریه را به دلار هم بیان کنید.
• جدا بودن پرداخت از شروط رفتاری. در پرونده‌ی بخشی، شوهر می‌گفت پرداخت به نقض شروط رفتاری بستگی دارد. دادگاه این را نپذیرفت، چون دو بند جداگانه امضا شده بود. اگر پرداخت را به رفتار یا تقصیر وابسته کنید، اجرای آن در انتاریو روشن نیست.

شروط چاپی عقدنامه‌ی ایرانی، مانند شرط تنصیف، پرسش‌های جداگانه‌ای دارند که در صفحه‌ی شرط تنصیف و دیگر شروط عقدنامه در انتاریو بررسی شده است. اگر نمی‌خواهید این شروط پس از جدایی مبهم بمانند، در قرارداد انتاریو بنویسید که آیا جای تقسیم انتاریو را می‌گیرند، به آن اضافه می‌شوند، یا اثری در تقسیم ندارند.

اگر هم عقدنامه‌ی ایرانی و هم قرارداد ازدواج انتاریو داشته باشیم چه؟

اگر هر دو سند را دارید و با هم نخوانند، دعوای بعدی بر سر همین تفاوت‌ها خواهد بود. قانون می‌گوید قرارداد خانوادگی درباره‌ی موضوعی که قانون هم به آن پرداخته، مقدم است، مگر قانون طور دیگری بگوید (ماده‌ی ۲(۱۰)). قراردادی هم که تابع قانون جای دیگری باشد، اگر طبق قانون داخلی انتاریو بسته شده باشد، در انتاریو معتبر است (بند (a) ماده‌ی ۵۸). بهتر است قرارداد انتاریو صریح بگوید با عقدنامه چه رابطه‌ای دارد و اگر تفاوتی هست، کدام متن ملاک است. اگر قرارداد را به فارسی و انگلیسی تنظیم می‌کنید، روشن کنید کدام نسخه ملاک است.

چه عواملی پاسخ را تغییر می‌دهد؟

• شکل قرارداد. کتبی، امضاشده و دارای شاهد (ماده‌ی ۵۵(۱)).
• افشا و درک. افشا نکردن یا درک نکردن ممکن است راه ابطال را باز کند، و این حمایت با هیچ توافقی کنار نمی‌رود (ماده‌ی ۵۶(۴) و (۷)).
• سن. فردی که به سن قانونی نرسیده می‌تواند قرارداد خانوادگی ببندد، اما با تأیید دادگاه (ماده‌ی ۵۵(۲)).
• متن مهریه. بیرون ماندن از دارایی خالص فقط با توافق در قرارداد (بند ۶ ماده‌ی ۴(۲)).
• فرزندان. شروط حضانت اجرا نمی‌شود (بند (c) ماده‌ی ۵۸)، و شروط نفقه و تربیت فرزند تابع منافع کودک و دستورالعمل‌هاست (ماده‌ی ۵۶(۱) و (۱.۱)).
• خانه‌ی مشترک. حقوق بخش دوم قانون را نمی‌توان محدود کرد (ماده‌ی ۵۲(۲)).

یک مثال

برای مثال، سارا و کیان در سال ۲۰۲۶ در تورنتو نامزد کرده‌اند. خانواده‌ها بر سر مهریه‌ای از سکه‌ی طلا توافق کرده‌اند، و کیان شرکت کوچکی دارد که می‌خواهد در تقسیم اموال نیاید. آن‌ها چند ماه پیش از عروسی، هر کدام نزد وکیل خود، قرارداد ازدواجی تنظیم می‌کنند. در آن، دارایی‌ها و بدهی‌های هر دو فهرست شده است. مهریه عندالمطالبه است، به دلار هم بیان شده، و صریح آمده که افزون بر تقسیم اموال پرداخت می‌شود و از دارایی خالص بیرون است. شرکت کیان هم با توافق از دارایی خالص بیرون گذاشته شده است. هر دو امضا می‌کنند و شاهد هم امضا می‌کند. سپس پروانه‌ی ازدواج می‌گیرند و مراسم را برگزار می‌کنند. اگر روزی جدا شوند، بحث بر سر معنای مهریه بسیار محدودتر خواهد بود، هرچند دادگاه همچنان می‌تواند قرارداد را به دلایل ماده‌ی ۵۶(۴) بررسی کند. این یک مثال فرضی است و پیش‌بینی نتیجه‌ی هیچ پرونده‌ای نیست.

چه اشتباه‌هایی رایج است؟

1. نوشتن مهریه فقط در عقدنامه‌ی مذهبی بی‌آن‌که روشن شود در تقسیم اموال انتاریو چگونه حساب می‌شود.
2. امضا در شب عروسی بدون فرصت خواندن و مشورت.
3. پنهان کردن دارایی‌ها، مثلاً ملکی در ایران یا حسابی در خارج، که ممکن است بعدها راه ابطال را باز کند.
4. نوشتن شرط حضانت، که در انتاریو اجرا نمی‌شود.
5. قرارداد بی‌شاهد یا با امضای یک طرف.
6. این فرض که عقد مذهبی بدون پروانه‌ی ازدواج، ازدواج قانونی است. قانون ازدواج انتاریو پروانه یا اعلان رسمی می‌خواهد.

این هفته چه کنید

1. فهرستی از دارایی‌ها و بدهی‌های خود، در کانادا و ایران، تهیه کنید.
2. با همسر آینده‌تان درباره‌ی شکل مهریه، زمان پرداخت و جایگاه آن در تقسیم اموال گفت‌وگو کنید.
3. هر کدام وکیل جداگانه‌ای انتخاب کنید و تاریخ امضا را چند هفته پیش از عروسی بگذارید. صفحه‌ی وکیل خانواده‌ی فارسی‌زبان در تورنتو توضیح می‌دهد چنین وکیلی چه کمکی می‌تواند بکند.
4. اگر خانواده‌ها هدیه‌ی مهمی می‌دهند، تصمیم بگیرید آیا شرطی درباره‌ی آن لازم است.
5. شرایط گرفتن پروانه‌ی ازدواج را بررسی کنید. اگر یکی از شما با ویزای توریستی یا تحصیلی در کانادا است، صفحه‌ی ازدواج در انتاریو با ویزای توریستی یا تحصیلی جنبه‌ی قانون ازدواج را توضیح می‌دهد؛ پرسش‌های مربوط به وضعیت اقامت را از یک نماینده‌ی مجاز امور مهاجرت بپرسید.

پرسش‌های متداول

آیا می‌توانیم قرارداد ازدواج را پس از عقد امضا کنیم؟

بله. ماده‌ی ۵۲(۱) شامل کسانی است که ازدواج کرده‌اند و نیز کسانی که قصد ازدواج دارند. اما هرچه زودتر و آرام‌تر امضا شود، ادعای فشار یا درک نکردن معمولاً دشوارتر می‌شود.

آیا قرارداد ازدواج باید جایی ثبت شود؟

قانون برای اعتبار آن ثبت را شرط نکرده است؛ شرط‌ها کتبی بودن، امضا و شاهد است (ماده‌ی ۵۵(۱)). اگر بعدها بخواهید شرط نفقه‌ی آن اجرا شود، می‌توانید قرارداد را همراه با سوگندنامه نزد دفتر دادگاه ثبت کنید (ماده‌ی ۳۵).

آیا بعداً می‌توانیم مهریه را تغییر دهیم؟

بله، اما توافقی که قرارداد خانوادگی را اصلاح یا لغو می‌کند هم باید کتبی، امضاشده و دارای شاهد باشد (ماده‌ی ۵۵(۱)). صفحه‌ی بخشش مهریه و پیامد آن در انتاریو این را توضیح می‌دهد.

آیا گذشتن از نفقه در قرارداد ازدواج معتبر است؟

می‌توانید درباره‌ی نفقه توافق کنید، اما دادگاه می‌تواند گذشتن از نفقه را کنار بگذارد اگر به وضعی به‌شدت ناعادلانه (unconscionable) بینجامد یا در شرایط دیگر ماده‌ی ۳۳(۴). صفحه‌ی نفقه‌ی همسر را ببینید.

آیا می‌توانیم بنویسیم که اختلاف درباره‌ی مهریه را یک رهبر دینی حل کند؟

می‌توانید از هر کسی مشورت بگیرید. اما تصمیمی که در فرایندی گرفته شود که فقط بر پایه‌ی قانون انتاریو یا قانون جای دیگری در کانادا نیست، داوری خانوادگی (family arbitration) نیست و اثر حقوقی ندارد (ماده‌ی ۵۹.۲). صفحه‌ی داوری خانوادگی در انتاریو را ببینید.

سورنا سربازوطن وکیلی فارسی‌زبان است و می‌توانید درباره‌ی مهریه و قرارداد ازدواج پیش از عقد به فارسی، انگلیسی یا فرانسه با او گفت‌وگو کنید. نخستین جلسه با موسسه‌ی حقوقی سربازوطن محرمانه تلقی می‌شود. با شماره‌ی +1 (416) 628-2041 تماس بگیرید یا از طریق صفحه‌ی تماس با ما در ارتباط باشید.