همسرتان پیش از جدایی پول یا دارایی را به ایران منتقل کرد: دادگاه انتاریو چه کاری می‌تواند بکند؟

دادگاه انتاریو می‌تواند همسرتان را به افشای کامل انتقال‌ها وادار کند و جلوی کاهش بیشتر دارایی را بگیرد. اگر کاهش دارایی عمدی یا بی‌احتیاطانه بوده، دادگاه ممکن است بیش از نصف تفاوت را به شما بدهد. مالی هم که هنوز مال اوست، هر جا باشد، در حساب می‌آید.

این صفحه فقط قانون انتاریو و کانادا را توضیح می‌دهد، نه قانون ایران. این که در خود ایران درباره‌ی آن پول یا مال چه می‌توان کرد، پرسشی برای وکیلی در ایران است.

بسیاری از خانواده‌های ایرانی‌کانادایی در دو کشور حساب، ملک یا خویشاوند دارند و جابه‌جا کردن پول میانشان عادی است. نگرانی وقتی شروع می‌شود که پیش از جدایی، مبلغ بزرگی بی‌خبر به ایران می‌رود: به حساب خود همسر، به نام برادرش، یا برای خرید ملکی آنجا. شاید فکر کنید پولی که از کانادا بیرون رفته از دست رفته است. قانون حقوق خانواده‌ی انتاریو (Family Law Act) برای همین وضعیت چند ابزار دارد. سازوکار کلی را در صفحه‌ی تقسیم اموال ببینید. این صفحه یکی از راهنماهای ما برای خانواده‌های ایرانی‌کانادایی در تورنتو است.

اگر پول به ایران رفته، گام به گام چه می‌توانید بکنید؟

1. ثبت آنچه می‌دانید. تاریخ، مبلغ، حساب مبدأ و گیرنده‌ی هر انتقال را بنویسید و نسخه‌ی صورت‌حساب‌هایی را که خودتان به آن‌ها دسترسی دارید نگه دارید.
2. طرح دعوا. دعوای تقسیم برابر ارزش اموال (equalization) با دادخواست (application) در دادگاه عالی دادگستری انتاریو (Superior Court of Justice) یا شعبه‌ی دادگاه خانواده‌ی آن طرح می‌شود، نه در دادگاه انتاریو (مواد ۴(۱) و ۷). در تورنتو، صفحه‌ی کدام دادگاه خانواده به پرونده‌ی شما رسیدگی می‌کند را ببینید.
3. افشای اطلاعات. هر دو طرف صورت‌وضعیت مالی (financial statement, Form 13.1) ابلاغ و ثبت می‌کنند (قاعده‌ی ۱۳(۱) و (۱.۲) آیین دادرسی خانواده (Family Law Rules)). صورت اموال سوگندخورده باید هر مالی را که در دو سال پیش از تنظیم آن، یا در دوران ازدواج اگر کوتاه‌تر باشد، واگذار شده نشان دهد (بند (d) ماده‌ی ۸).
4. درخواست اطلاعات بیشتر. اگر افشا کافی نیست، کتباً درخواست کنید؛ اگر ظرف هفت روز پاسخ نیامد، دادگاه می‌تواند دستور ارائه بدهد (قاعده‌ی ۱۳(۱۱)). سؤال کردن از او درباره‌ی صورت‌وضعیت مالی هم فقط پس از همین درخواست کتبی ممکن است (قاعده‌ی ۱۳(۱۳)).
5. دستور فوری در صورت خطر. درخواست میان‌دعوا (motion) معمولاً پس از جلسه‌ی مقدماتی (case conference) شنیده می‌شود، مگر آنکه دادگاه وضعیت را فوری یا همراه با سختی بداند (قاعده‌ی ۱۴(۴) و (۴.۲)). در چنین وضعیتی می‌توانید دستور حفظ اموال را زودتر بخواهید (ماده‌ی ۱۲).
6. تصمیم نهایی. دادگاه دارایی‌ها را حساب می‌کند، درباره‌ی سهم نابرابر تصمیم می‌گیرد و دستور پرداخت، وثیقه یا انتقال مال را صادر می‌کند (مواد ۵(۶) و ۹(۱)).

ابزارهای دادگاه انتاریو در هر وضعیت چیست؟

انتقال پیش از جدایی با انتقال پس از جدایی چه فرقی دارد؟

دارایی خالص خانوادگی (net family property) هر یک از شما بر پایه‌ی اموالی حساب می‌شود که در تاریخ ارزش‌گذاری (valuation date) مالک آن است؛ این تاریخ معمولاً روز جدایی است (ماده‌ی ۴(۱)). پس پولی که پس از جدایی منتقل شده، همچنان در حساب همسرتان می‌آید و مشکل اصلی، گرفتن سهم شما از اوست. اینجا دستور حفظ اموال و وثیقه اهمیت دارد.

پولی که پیش از جدایی رفته و دیگر مال او نیست، اصلاً در دارایی‌اش در تاریخ ارزش‌گذاری دیده نمی‌شود. برای همین قانون دو راه گذاشته است: افشای اموال واگذارشده در صورت اموال سوگندخورده (ماده‌ی ۸)، و اختیار دادگاه برای حکم به سهم نابرابر به خاطر کاهش عمدی یا بی‌احتیاطانه‌ی دارایی. اگر پول به حساب خود او در ایران رفته یا ملکی به نام خودش خریده، هنوز مال اوست؛ ارزش‌گذاری اموال در ایران را در صفحه‌ی اموال در ایران و تقسیم برابر توضیح داده‌ایم.

دادگاه چه زمانی سهم بیشتری به شما می‌دهد؟

قاعده‌ی پایه این است که همسری که دارایی خالص کمتری دارد، نصف تفاوت را می‌گیرد (ماده‌ی ۵(۱)). دادگاه فقط وقتی می‌تواند بیشتر یا کمتر از نصف حکم دهد که تقسیم برابر به‌شدت ناعادلانه (unconscionable) باشد. یکی از عواملی که قانون نام می‌برد، «کاهش عمدی یا بی‌احتیاطانه‌ی دارایی خالص خانوادگی» به دست یکی از همسران است (بند (d) ماده‌ی ۵(۶)). اگر بدهی‌ای که برای کم کردن دارایی ادعا می‌شود با بی‌احتیاطی یا سوءنیت (bad faith) ساخته شده باشد، آن هم عامل دیگری است (بند (b)).

هر انتقالی کاهش دارایی به این معنا نیست. فرستادن پول برای خرج پدر و مادر، یا سرمایه‌گذاری‌ای که هر دو از آن خبر داشتید، ممکن است از نظر دادگاه با انتقال پنهانی چند هفته پیش از جدایی فرق داشته باشد. دادگاه بر پایه‌ی مدارک تصمیم می‌گیرد: تاریخ‌ها، مبلغ‌ها، گیرنده، و آنچه همسرتان در صورت اموال خود نوشته است. اگر همسرتان می‌گوید پول وام به یکی از خویشاوندان بوده، همان پرسش‌هایی پیش می‌آید که در صفحه‌ی پول پدر و مادر برای خانه: هدیه یا وام درباره‌ی وام خانوادگی آمده است.

آیا می‌توان جلوی انتقال‌های بیشتر را گرفت؟

بله. در دعوای تقسیم برابر یا دعوای مالکیت، اگر دادگاه برای حمایت از حق شما لازم بداند، می‌تواند دستور موقت یا نهایی منع کاهش دارایی همسرتان، و دستور تحویل، نگهداری و حفظ اموال صادر کند (ماده‌ی ۱۲). ماده‌ی ۴۰ هم به دادگاه اجازه می‌دهد جلوی کاهش دارایی‌ای را بگیرد که دعوای نفقه را بی‌اثر می‌کند؛ درباره‌ی خود نفقه، صفحه‌ی نفقه‌ی همسر را ببینید.

اگر بیم دارید که خبردار شدن همسرتان خودش باعث انتقال تازه شود، آیین دادرسی اجازه می‌دهد درخواست میان‌دعوا بدون اطلاع طرف مقابل (motion without notice) داده شود، وقتی ابلاغ آن احتمالاً پیامدهای جدی دارد (بند (d) قاعده‌ی ۱۴(۱۲)). دستوری که این‌گونه صادر شود، باید ظرف ۱۴ روز یا در تاریخی که دادگاه تعیین می‌کند دوباره به دادگاه برگردد (قاعده‌ی ۱۴(۱۴)). اگر خطر فروش یا رهن خانه برای فرستادن پول در میان است، صفحه‌ی فروش یا رهن خانه‌ی خانواده بدون رضایت همسر را بخوانید.

اگر همسرتان اطلاعات را پنهان کند چه می‌شود؟

وظیفه‌ی افشا با یک بار پر کردن فرم تمام نمی‌شود. هر کس بفهمد مدرکی که داده نادرست یا ناقص است، باید نسخه‌ی اصلاح‌شده را ابلاغ کند (قاعده‌ی ۱۳(۱۵)). اگر مدرکی ارائه نشود، دادگاه می‌تواند دستور ارائه بدهد و در همان حال باید حکم به پرداخت هزینه‌های دادرسی (costs) کند (قاعده‌ی ۱۳(۱۷)). اگر از دستور دادگاه پیروی نشود، دادگاه می‌تواند جریمه تعیین کند، اوراق آن طرف را حذف کند، اجازه ندهد به مدرکی که ارائه نشده استناد کند، یا او را از گرفتن دستور دیگری محروم کند (قاعده‌ی ۱(۸)). فرم‌ها و مدارک لازم را در راهنمای صورت‌وضعیت مالی در پرونده‌ی خانوادگی ببینید.

چه عواملی پاسخ را تغییر می‌دهد؟

• زمان انتقال. پیش یا پس از تاریخ ارزش‌گذاری (ماده‌ی ۴(۱)).
• مالکیت در تاریخ ارزش‌گذاری. اگر همسرتان هنوز در آن مال حقی دارد، حتی به نام کس دیگر، ممکن است مال او به حساب آید؛ «مال» در این قانون هر نوع حق، فعلی یا آینده، را در بر می‌گیرد (ماده‌ی ۴(۱)).
• عمدی یا بی‌احتیاطانه بودن. سهم نابرابر فقط برای کاهش عمدی یا بی‌احتیاطانه و فقط وقتی تقسیم برابر به‌شدت ناعادلانه باشد (ماده‌ی ۵(۶)).
• هنوز با هم زندگی می‌کنید یا نه. ماده‌ی ۵(۳) فقط برای زوج‌هایی است که هنوز با هم زندگی می‌کنند.
• نوع دعوا. ماده‌ی ۱۲ از دعوای اموال حمایت می‌کند و ماده‌ی ۴۰ از دعوای نفقه.
• مهلت. دعوای تقسیم برابر تا زودترینِ این دو مهلت: دو سال پس از طلاق یا شش سال پس از جدایی (ماده‌ی ۷(۳)). صفحه‌ی مهلت‌های پرونده‌ی خانوادگی را ببینید.

یک مثال

برای مثال، مریم و رضا را در نظر بگیرید که در نورث یورک زندگی می‌کنند. در مارس ۲۰۲۵ رضا ۱۲۰٬۰۰۰ دلار از حساب پس‌انداز به نام خودش به حساب برادرش در ایران می‌فرستد و به مریم چیزی نمی‌گوید. در ژوئن ۲۰۲۵ از هم جدا می‌شوند. مریم چند هفته بعد از این انتقال باخبر می‌شود. رضا در صورت‌وضعیت مالی‌اش می‌نویسد پول وامی به برادرش بوده است.

وکیل مریم کتباً مدارک وام را می‌خواهد و چون پاسخی ظرف هفت روز نمی‌آید، از دادگاه دستور ارائه می‌خواهد. اگر مدارک نشان دهد پول خرید آپارتمانی شده که رضا در آن حقی دارد، ارزش آن حق ممکن است در دارایی او بیاید. اگر نشان دهد پول واقعاً از دست رفته، مریم می‌تواند بخواهد دادگاه به خاطر کاهش عمدی دارایی، سهمی بیش از نصف به او بدهد. چون رضا حساب سرمایه‌گذاری دیگری در کانادا دارد، مریم می‌تواند دستور حفظ آن را هم بخواهد. این مثال فرضی است و پیش‌بینی نتیجه‌ی هیچ پرونده‌ای نیست.

چه اشتباه‌هایی رایج است؟

1. مقابله به مثل. برداشتن یا انتقال پول از سوی خودتان، ممکن است همان ماده‌ی ۵(۶) را علیه خود شما به کار بیندازد.
2. این فرض که پولی که در ایران است از دسترس دادگاه انتاریو بیرون است. مالی که هنوز مال همسرتان است در حساب می‌آید و کاهش دارایی ممکن است در سهم شما اثر بگذارد.
3. رفتن به دادگاه بدون درخواست کتبی. دستور ارائه و سؤال درباره‌ی صورت‌وضعیت مالی پس از درخواست کتبی ممکن است (قاعده‌ی ۱۳(۱۱) و (۱۳)).
4. اتهام بدون مدرک. دادگاه به تاریخ، مبلغ و گیرنده نگاه می‌کند، نه به حدس.
5. صبر کردن. هر ماه تأخیر فرصت انتقال تازه است و مهلت‌های قانونی هم می‌گذرد.

این هفته چه کنید

1. از صورت‌حساب‌هایی که خودتان به آن‌ها دسترسی دارید نسخه بگیرید.
2. فهرستی از هر انتقال بنویسید: تاریخ، مبلغ، از کدام حساب، به کجا.
3. تاریخ جدایی را یادداشت کنید و هر انتقال را نسبت به آن بسنجید.
4. خودتان پولی جابه‌جا نکنید.
5. اگر انتقال تازه‌ای در راه است، درباره‌ی درخواست فوری با وکیل صحبت کنید.
6. اگر طلا یا هدیه‌های عروسی هم جابه‌جا شده، صفحه‌ی جهیزیه و هدیه‌های عروسی پس از جدایی را ببینید.

پرسش‌های متداول

اگر پول را به نام برادر یا پدرش در ایران گذاشته باشد چه؟

نام ثبت‌شده همیشه تعیین‌کننده نیست؛ «مال» در قانون حقوق خانواده هر نوع حق در مال را در بر می‌گیرد (ماده‌ی ۴(۱)). اما باید با مدرک نشان دهید که همسرتان هنوز در آن حقی دارد.

اگر هنوز با هم زندگی می‌کنیم و پول دارد می‌رود؟

اگر خطر جدی هست که همسرتان دارایی خالص خود را بی‌حساب هدر دهد، می‌توانید بخواهید تفاوت دارایی‌ها چنان تقسیم شود که گویی جدا شده‌اید (ماده‌ی ۵(۳)). پس از چنین حکمی، هیچ‌یک از شما نمی‌تواند برای همین ازدواج دوباره چنین درخواستی کند (ماده‌ی ۵(۴)).

صورت اموال تا چند سال عقب را نشان می‌دهد؟

اموال واگذارشده در دو سال پیش از تنظیم صورت اموال، یا در دوران ازدواج اگر کوتاه‌تر باشد (ماده‌ی ۸). درباره‌ی انتقال‌های قدیمی‌تر می‌توانید کتباً اطلاعات بخواهید (قاعده‌ی ۱۳(۱۱)).

آیا این ابزارها برای نفقه‌ی فرزند هم به کار می‌آید؟

ماده‌ی ۴۰ از دعواهای نفقه طبق بخش سوم قانون حقوق خانواده حمایت می‌کند، که نفقه‌ی فرزند را هم در بر می‌گیرد. برای خود نفقه، صفحه‌ی نفقه‌ی فرزند را ببینید.

اگر دیر فهمیده باشم که پول رفته است؟

دادگاه می‌تواند مهلت را تمدید کند، اما فقط اگر دلایل ظاهری برای پذیرش خواسته باشد، تأخیر با حسن نیت بوده باشد و کسی دچار زیان اساسی نشود (ماده‌ی ۲(۸)). بهتر است به این تمدید تکیه نکنید.

سورنا سربازوطن وکیلی فارسی‌زبان است و می‌توانید درباره‌ی پول یا دارایی‌ای که پیش از جدایی به ایران رفته به فارسی، انگلیسی یا فرانسه با او گفت‌وگو کنید. نخستین جلسه با موسسه‌ی حقوقی سربازوطن محرمانه تلقی می‌شود. با شماره‌ی +1 (416) 628-2041 تماس بگیرید یا از طریق صفحه‌ی تماس با ما در ارتباط باشید.