ارثی که از ایران به شما می‌رسد، نفقه‌ی فرزند یا همسر را در انتاریو تغییر می‌دهد؟

معمولاً خود ارث درآمد به حساب نمی‌آید، اما سودی که از آن به دست می‌آید، مانند اجاره یا بهره، در درآمد نفقه‌ی فرزند حساب می‌شود. اگر مال ارثی بی‌استفاده بماند، دادگاه می‌تواند برای آن درآمد منظور کند. در نفقه‌ی همسر، دادگاه دارایی و توان مالی هر دو نفر را می‌سنجد، پس ارث ممکن است اثر داشته باشد.

این صفحه فقط قانون انتاریو و کانادا را توضیح می‌دهد، نه قانون ایران. اینکه سهم شما از ارث چقدر است، انحصار وراثت چگونه انجام می‌شود یا مال چگونه از ایران منتقل می‌شود، پرسش‌هایی درباره‌ی قانون ایران است؛ آن‌ها را از یک وکیل در ایران بپرسید.

بسیاری از ما فکر می‌کنیم «ارث مال خود من است و به همسر سابقم ربطی ندارد». در تقسیم اموال این فکر تا حدی درست است، اما نفقه پرسش دیگری است: نفقه به درآمد و توان مالی امروز و فردای شما نگاه می‌کند، نه به اینکه مال از کجا آمده است. قواعد کلی در صفحه‌ی نفقه‌ی فرزند آمده است. این صفحه فقط یک پرسش را جواب می‌دهد: ارثی که از پدر، مادر یا خویشاوندی در ایران به شما یا به همسر سابقتان رسیده، با نفقه چه می‌کند؟

دادگاه انتاریو ارث را در محاسبه‌ی نفقه، گام به گام، چگونه بررسی می‌کند؟

1. اطلاعات مالی را با سوگند اعلام می‌کنید. هر کس دعوای نفقه دارد، معمولاً باید صورت‌وضعیت مالی (financial statement) را ثبت کند (قاعده‌ی ۱۳(۱) آیین دادرسی خانواده، Family Law Rules). برای نفقه‌ی فرزند، اظهارنامه‌های مالیاتی و برگه‌های ارزیابی مالیاتی (notice of assessment) سه سال اخیر هم لازم است (بندهای (a) و (b) ماده‌ی ۲۱(۱) دستورالعمل‌های فدرال نفقه‌ی فرزند، Federal Child Support Guidelines).
2. نقطه‌ی شروع، «کل درآمد» در اظهارنامه‌ی مالیاتی است. درآمد برای نفقه‌ی فرزند از منابعی شروع می‌شود که زیر عنوان «کل درآمد» (Total income) در فرم T1 اداره‌ی درآمد کانادا (Canada Revenue Agency) آمده است (ماده‌ی ۱۶).
3. خود ارث معمولاً در این عدد نیست. اداره‌ی درآمد کانادا «بیشتر هدیه‌ها و ارث‌ها» را جزو مبالغی می‌داند که لازم نیست به‌عنوان درآمد گزارش شوند.
4. اما درآمدِ ارث هست. همان صفحه یادآوری می‌کند که درآمدی که از این مبالغ به دست می‌آید، مانند بهره، مشمول مالیات است. پس اجاره، بهره، سود سهام یا سود فروش مال ارثی وارد درآمد نفقه می‌شود.
5. دادگاه می‌تواند از عدد اظهارنامه فراتر برود. اگر مال ارثی بی‌استفاده مانده باشد یا درآمد آن کم‌مالیات یا معاف از مالیات باشد، دادگاه می‌تواند درآمد منظورشده (imputed income) تعیین کند (ماده‌ی ۱۹(۱)).
6. نفقه‌ی همسر جداگانه سنجیده می‌شود. در نفقه‌ی همسر، دادگاه همه‌ی شرایط، از جمله دارایی‌ها و توان مالی کنونی و آینده‌ی هر دو نفر را در نظر می‌گیرد (بندهای (a) و (b) ماده‌ی ۳۳(۹) قانون حقوق خانواده‌ی انتاریو، Family Law Act).

بیشتر اشتباه‌ها در خود فرم‌ها رخ می‌دهد. صفحه‌ی کدام صورت‌وضعیت مالی را ثبت می‌کنید و چه مدارکی پیوست کنید فرم‌ها را توضیح می‌دهد.

کدام بخش ارث در نفقه حساب می‌شود؟

اگر پرونده طبق قانون حقوق خانواده‌ی انتاریو پیش می‌رود، نه قانون طلاق، دادگاه باید از دستورالعمل‌های انتاریو برای نفقه‌ی فرزند (Ontario Child Support Guidelines) پیروی کند (ماده‌ی ۳۳(۱۱) قانون حقوق خانواده). همین دو قاعده‌ی «کل درآمد» و «مال بی‌استفاده» در آنجا هم آمده است (ماده‌ی ۱۶ و بند (e) ماده‌ی ۱۹(۱) آیین‌نامه‌ی O. Reg. 391/97).

ارث در تقسیم اموال و ارث در نفقه: دو پرسش جدا

در تقسیم برابر ارزش اموال (equalization)، مالی که پس از ازدواج از شخص ثالث به ارث رسیده، جز خانه‌ی مشترک زناشویی، از دارایی خالص خانوادگی (net family property) بیرون می‌ماند (بند ۱ ماده‌ی ۴(۲) قانون حقوق خانواده). اما درآمدِ آن مال فقط در صورتی بیرون می‌ماند که متوفی صریحاً گفته باشد این درآمد باید مستثنا باشد (بند ۲ ماده‌ی ۴(۲)). بار اثبات این استثنا با کسی است که آن را ادعا می‌کند (ماده‌ی ۴(۳)). ارثی که پس از تاریخ جدایی رسیده هم اصلاً در محاسبه نیست، چون دارایی خالص خانوادگی بر پایه‌ی اموال در تاریخ ارزش‌گذاری (valuation date) سنجیده می‌شود (ماده‌ی ۴(۱)).

نکته‌ی مهم این است: حتی وقتی ارث از تقسیم اموال بیرون می‌ماند، از بحث نفقه بیرون نمی‌ماند. برای جزئیات مال ارثی در ایران و تقسیم اموال، صفحه‌ی اموال در ایران و تقسیم اموال در انتاریو را ببینید. اگر پولی که از ایران رسیده نه ارث، بلکه کمک پدر و مادر برای خرید خانه بوده، صفحه‌ی پول پدر و مادر از ایران: هدیه یا وام به کار شماست.

آیا ارثِ همسری که نفقه می‌گیرد، نفقه‌ی او را کم می‌کند؟

ممکن است. قانون حقوق خانواده می‌گوید هر همسر موظف است بر پایه‌ی نیاز و در حد توان، هزینه‌ی زندگی خود و همسر دیگر را تأمین کند (ماده‌ی ۳۰)، و دادگاه در تعیین مبلغ و مدت نفقه‌ی همسر، توان همسر نیازمند برای تأمین هزینه‌های خودش را هم می‌سنجد (بند (c) ماده‌ی ۳۳(۹)). در پرونده‌ی طلاق، قانون طلاق کانادا (Divorce Act) هم از دادگاه می‌خواهد «وضعیت، توان مالی، نیازها و دیگر شرایط» هر دو همسر را در نظر بگیرد (ماده‌ی ۱۵.۲(۴)). پس ارثی که به همسر دریافت‌کننده رسیده می‌تواند در پرونده مطرح شود، و ارثی که به همسر پرداخت‌کننده رسیده هم همین‌طور.

رهنمودهای مشورتی نفقه‌ی همسر (Spousal Support Advisory Guidelines) که دادگاه‌ها اغلب به آن‌ها نگاه می‌کنند، طبق وزارت دادگستری کانادا قانون نیستند و بازه‌ای برای مبلغ پیشنهاد می‌کنند. قاعده‌های نفقه‌ی همسر در صفحه‌ی نفقه‌ی همسر آمده است. اگر ازدواج رسمی نداشته‌اید، صفحه‌ی نفقه‌ی همسر برای همسران غیررسمی را هم ببینید.

اگر ارث پس از صدور حکم نفقه برسد چه؟

حکم نفقه همیشگی نیست. در نفقه‌ی فرزندی که بر پایه‌ی جدول تعیین شده، هر تغییری که به حکم متفاوتی برسد، تغییر شرایط به حساب می‌آید (بند (a) ماده‌ی ۱۴ دستورالعمل‌ها). در قانون حقوق خانواده، دادگاه حکم نفقه‌ی همسر را با تغییر اساسی در شرایط یکی از طرفین می‌تواند تغییر دهد (ماده‌ی ۳۷(۲))، و حکم نفقه‌ی فرزند را با تغییر شرایط به معنای دستورالعمل‌ها (ماده‌ی ۳۷(۲.۱)). پس اگر ارث، درآمد اجاره یا بهره‌ای برای پرداخت‌کننده ساخته، طرف دیگر ممکن است درخواست تغییر حکم (motion to change) بدهد. مهلت‌ها و مراحل در صفحه‌ی مهلت‌های پرونده‌ی خانوادگی در انتاریو آمده است.

اگر والد دیگر در ایران زندگی می‌کند و ارث را آنجا نگه داشته؟

درآمد والدی که مقیم کانادا نیست، طوری تعیین می‌شود که گویی در کانادا زندگی می‌کند (ماده‌ی ۲۰(۱)). اگر در کشوری زندگی می‌کند که نرخ مؤثر مالیات بر درآمد آن به‌طور قابل توجهی کمتر از کاناداست، یا اطلاعات درآمدش را با وجود الزام قانونی نمی‌دهد، دادگاه می‌تواند برای او درآمد منظور کند (بندهای (c) و (f) ماده‌ی ۱۹(۱)). این وضعیت در صفحه‌ی نفقه‌ی فرزند وقتی والد دیگر خارج از کانادا زندگی می‌کند با جزئیات آمده است.

چه عواملی پاسخ را تغییر می‌دهد؟

• اینکه ارث درآمد می‌سازد یا نه. درآمد اجاره، بهره و سود سهام در «کل درآمد» می‌آید (ماده‌ی ۱۶)؛ خود ارث معمولاً نه.
• استفاده‌ی معقول از مال. اگر مال ارثی به‌طور معقول برای کسب درآمد به کار نرفته باشد، دادگاه می‌تواند درآمد منظور کند (بند (e) ماده‌ی ۱۹(۱)).
• تراست. اگر ارث در قالب تراست (trust) نگه داشته می‌شود و شما از آن درآمد یا منفعتی می‌گیرید، دادگاه می‌تواند درآمد منظور کند (بند (i) ماده‌ی ۱۹(۱)).
• یک‌باره بودن. سود فروش یک‌باره‌ی مال ارثی ممکن است درآمد یک سال را بالا ببرد؛ دادگاه می‌تواند به الگوی درآمد سه سال نگاه کند (ماده‌ی ۱۷(۱)).
• هزینه‌های ویژه. سهم هزینه‌های ویژه یا فوق‌العاده (special or extraordinary expenses)، مانند کلاس‌های فوق‌برنامه، با توجه به معقول بودن هزینه نسبت به توان مالی والدین تعیین می‌شود (ماده‌ی ۷(۱)).
• ادعای سختی نامتعارف. اگر پرداخت‌کننده ادعای سختی نامتعارف (undue hardship) کند، دادگاه در صورتی که سطح زندگی خانوار او بالاتر از خانوار دیگر باشد، این ادعا را رد می‌کند (ماده‌ی ۱۰(۳)).
• نوع نفقه. در نفقه‌ی همسر، دارایی‌ها و توان مالی آینده هم سنجیده می‌شود (بند (b) ماده‌ی ۳۳(۹))، نه فقط درآمد امسال.

یک مثال

برای مثال، بهروز و سارا جدا شده‌اند و بهروز برای دو فرزندشان نفقه می‌پردازد. دو سال پس از جدایی، پدر بهروز در اصفهان درگذشت و آپارتمانی به بهروز رسید. اگر بهروز آپارتمان را اجاره دهد، درآمد اجاره در اظهارنامه‌ی مالیاتی او می‌آید و به درآمد او برای نفقه‌ی فرزند افزوده می‌شود. اگر آپارتمان را خالی نگه دارد، سارا می‌تواند از دادگاه بخواهد برای آن درآمد منظور کند، و دادگاه بررسی می‌کند که آیا بی‌استفاده ماندن مال معقول است یا نه. اگر بهروز آپارتمان را بفروشد و پول را در کانادا سرمایه‌گذاری کند، بهره‌ی آن حساب می‌شود و سود فروش ممکن است درآمد همان سال را بالا ببرد. از سوی دیگر، چون این ارث پس از تاریخ جدایی رسیده، در تقسیم اموال آن‌ها اثری ندارد. این یک مثال فرضی است و پیش‌بینی نتیجه‌ی هیچ پرونده‌ای نیست.

چه اشتباه‌هایی رایج است؟

1. اعلام نکردن ارث. صورت‌وضعیت مالی باید کامل باشد، و ندادن اطلاعات درآمد با وجود الزام قانونی، خود دلیلی برای منظور کردن درآمد است (بند (f) ماده‌ی ۱۹(۱)).
2. این تصور که «مستثنا» در تقسیم اموال یعنی «بی‌اثر» در نفقه. این دو قاعده جدا هستند.
3. بی‌استفاده نگه داشتن مال برای کم نشان دادن درآمد. دادگاه می‌تواند درآمد منظور کند.
4. ندیدن درآمدِ مالِ ارثی در تقسیم اموال. درآمد ارث فقط با گفته‌ی صریح متوفی مستثناست (بند ۲ ماده‌ی ۴(۲)).
5. صبر کردن برای اینکه طرف دیگر خودش متوجه شود. اگر شرایط مالی تغییر کرده، بهتر است زودتر درباره‌ی تغییر حکم مشورت کنید.

این هفته چه کنید

1. تاریخ فوت، تاریخ رسیدن ارث به شما و تاریخ جدایی را یادداشت کنید.
2. هر مدرکی درباره‌ی ارث را جمع کنید و برای استفاده در دادگاه انتاریو ترجمه‌ی رسمی (certified translation) آن را در نظر بگیرید.
3. هر درآمدی که از ارث داشته‌اید، مانند اجاره یا بهره، و مبلغ و تاریخ آن را فهرست کنید.
4. اظهارنامه‌های مالیاتی و برگه‌های ارزیابی سه سال اخیر را آماده کنید.
5. اگر حکم نفقه دارید، آن را بخوانید و ببینید درباره‌ی تغییر درآمد چه می‌گوید.

برای کارهای دیگر نخستین روزهای جدایی، صفحه‌ی جدایی در انتاریو: در هفته‌ی نخست چه کنید را ببینید.

پرسش‌های متداول

اگر ارث را در ایران نگه دارم و به کانادا نیاورم، باز هم حساب می‌شود؟

دستورالعمل‌ها برای مالی که در ایران نگه داشته می‌شود قاعده‌ی جداگانه‌ای ندارند. درآمدی که از آن می‌گیرید در اظهارنامه‌ی شما می‌آید، و اگر مال به‌طور معقول برای کسب درآمد به کار نرود، دادگاه می‌تواند درآمد منظور کند (بند (e) ماده‌ی ۱۹(۱)).

آیا ارث روی نفقه‌ی فرزند بالای ۱۸ سال هم اثر دارد؟

ممکن است. برای فرزند بزرگسال، اگر دادگاه مبلغ جدولی (table amount) را مناسب نداند، وضعیت، توان مالی و نیازهای خود فرزند و توان مالی هر یک از والدین را می‌سنجد (بند (b) ماده‌ی ۳(۲)). صفحه‌ی نفقه‌ی فرزند پس از ۱۸ سالگی این را توضیح می‌دهد.

اگر ارث به فرزند ما رسیده باشد چه؟

در سنجش هزینه‌های ویژه، دادگاه توان مالی «والدین و خود فرزند» را در نظر می‌گیرد (ماده‌ی ۷(۱)). پس مالی که به نام فرزند است ممکن است در این بخش مطرح شود.

آیا باید ارزش ارث را در صورت‌وضعیت مالی بنویسم؟

صورت‌وضعیت مالی با سوگند امضا می‌شود و باید کامل باشد. اگر دعوای اموال هم دارید، فرم Form 13.1 به کار می‌رود (قاعده‌ی ۱۳(۱.۲))، و کسی که ادعا می‌کند ارث مستثناست باید آن را ثابت کند (ماده‌ی ۴(۳)).

آیا وکیل فارسی‌زبان می‌تواند مدارک فارسی ارث را بخواند؟

وکیل فارسی‌زبان می‌تواند مدارک را همراه شما بخواند و بگوید کدام‌یک برای پرونده مهم است. اگر مدرکی را به دادگاه می‌دهید، درباره‌ی ترجمه‌ی رسمی آن هم بپرسید. راهنمای کلی ما برای خانواده‌های فارسی‌زبان در تورنتو را ببینید.

سورنا سربازوطن وکیلی فارسی‌زبان است و می‌توانید درباره‌ی ارث و نفقه در پرونده‌ی خانوادگی‌تان به فارسی، انگلیسی یا فرانسه با او گفت‌وگو کنید. نخستین جلسه با موسسه‌ی حقوقی سربازوطن محرمانه تلقی می‌شود. با شماره‌ی +1 (416) 628-2041 تماس بگیرید یا از طریق صفحه‌ی تماس با ما در ارتباط باشید.