آیا در دوران آزادی با وثیقه یا با اتهام در جریان، می‌توانید به خارج از کانادا (مثلاً ایران) سفر کنید؟

فقط اگر مدرکی که بر اساس آن آزاد شده‌اید اجازه دهد. تعهدنامه‌ای که به پلیس سپرده‌اید (undertaking) یا قرار آزادی (release order) صادرشده از سوی دادگاه می‌تواند شما را ملزم کند در محدوده‌ی مشخصی بمانید و همه‌ی گذرنامه‌هایتان را تحویل دهید، و هر نوع آزادی شما را ملزم می‌کند در همه‌ی جلسات دادگاه حاضر شوید. برای سفر، ابتدا باید این شرایط تغییر کند: یا با رضایت کتبی دادستان (Crown)، که در مورد قرار آزادی رضایت ضامن‌هایتان (sureties) را هم لازم دارد، یا با تصمیم قاضی.

برای خانواده‌هایی که پدر و مادر، خواهر و برادر یا اموالی در ایران دارند، این پرسش معمولاً ناگهان پیش می‌آید: یک عروسی، یک بیماری، یک مراسم خاکسپاری. پاسخ به این بستگی دارد که هنگام ترک اداره‌ی پلیس یا دادگاه وثیقه کدام مدرک را امضا کرده‌اید و در آن چه نوشته شده است. این راهنما مرحله‌ی میان اتهام و پایان پرونده را از نظر تأثیرش بر سفر بررسی می‌کند. صفحه‌ی اصلی ما درباره‌ی جلسات قرار وثیقه (bail hearing) در انتاریو توضیح می‌دهد که شرایط آزادی از ابتدا چگونه تعیین می‌شوند. هیچ‌یک از مطالب این صفحه دلیلی برای رفتن بدون اجازه نیست: غیبت در جلسه‌ی دادگاه خودش جرم کیفری جداگانه‌ای است. سایر راهنماهای ما درباره‌ی حقوق شما پیش از اتهام و هنگام آن، در صفحه‌ی خدمات فهرست شده‌اند.

کدام مدرک آزادی را دارید و آیا می‌تواند مانع سفرتان شود؟

شرایط را کلمه‌به‌کلمه بخوانید. شرط مربوط به گذرنامه، هم در تعهدنامه و هم در قرار آزادی، تحویل «همه‌ی گذرنامه‌های خود» است. طبق ظاهر این عبارت، یعنی هر گذرنامه‌ای که دارید، پس گذرنامه‌ی ایرانی هم باید همراه گذرنامه‌ی کانادایی تحویل داده شود. اگر مطمئن نیستید عبارتی مانند «در استان انتاریو باقی بماند» چه چیزی را در بر می‌گیرد، پیش از هر رزروی از وکیلتان بپرسید، نه پس از آن.

گام‌به‌گام، چگونه اجازه‌ی سفر بگیرید؟

در بازنگری قرار وثیقه، قاضی می‌تواند متن پیاده‌شده‌ی جلسه‌ی اصلی، مدارک ارائه‌شده در آن و هر دلیل تازه‌ای را بررسی کند، و اگر شما دلیل موجه ارائه کنید، می‌تواند قرار را تغییر دهد و هر دستوری را که ماده‌ی ۵۱۵ اجازه می‌دهد صادر کند (ماده‌ی ۵۲۰(۷)). پس از رسیدگی به یک درخواست بازنگری، تا ۳۰ روز نمی‌توان درخواست دیگری بدون اجازه‌ی قاضی مطرح کرد (ماده‌ی ۵۲۰(۸))، پس نخستین درخواست باید کامل باشد.

سفر به ایران چه تفاوتی دارد؟

دادگاهی که تصمیم می‌گیرد آیا به فرد متهم اجازه‌ی خروج از کانادا بدهد یا نه، یک پرسش اصلی دارد: آیا این شخص برای دادگاه بازمی‌گردد؟ چند واقعیت پاسخ به این پرسش را برای سفر به ایران دشوارتر می‌کند، و توصیه‌های سفر دولت کانادا درباره‌ی ایران (به‌روزرسانی‌شده در ۲۳ ژوئیه ۲۰۲۶) آن‌ها را صریح بیان کرده است:

• سطح هشدار برای ایران «از هرگونه سفر خودداری کنید» است.
• ایران تابعیت دوگانه را از نظر قانونی به رسمیت نمی‌شناسد. شهروندان کانادایی‌ایرانی باید با گذرنامه‌ی ایرانی وارد ایران و از آن خارج شوند، و ممکن است نتوانند از ایران خارج شوند مگر این‌که شرایط خاصی را داشته باشند.
• مأموران مرزی ایران ممکن است از فرد دارای تابعیت دوگانه بخواهند گذرنامه‌ی ایرانی‌اش را ارائه دهد و در این صورت ممکن است مانع خروج او از ایران شوند.
• دولت کانادا در ایران سفارت یا کنسولگری ندارد و این موضوع توانایی آن را برای کمک به‌شدت محدود می‌کند.
• خدمت سربازی برای شهروندان مرد ایرانی ۱۸ تا ۳۴ ساله، مگر معاف باشند، اجباری است، و این شامل افراد دارای تابعیت دوگانه، از جمله متولدین کانادا، هم می‌شود.

هیچ‌یک از این موارد مانعی قانونی نیست که در قانون کیفری کانادا نوشته شده باشد. این‌ها از جنس اطلاعاتی هستند که دادستان یا قاضی ممکن است در نظر بگیرد، و شما هم باید در نظر بگیرید، چون پیامدهای ناتوانی در بازگشت بر دوش خود شماست. سفر به کشوری با پروازهای عادی برگشت و بدون خطر منع خروج، درخواستی متفاوت است.

اگر هنگام جلسه‌ی دادگاه خارج از کشور باشید، چه می‌شود؟

حاضر نشدن در دادگاه (failure to attend) بدون عذر قانونی، در حالی که با قرار آزادی، تعهدنامه یا اخطاریه‌ی حضور آزاد هستید، جرمی است که اگر دادستان از طریق کیفرخواست (indictment) پیش برود تا دو سال حبس مجازات دارد، یا می‌توان آن را به‌عنوان جرم با رسیدگی اختصاری (summary conviction) پیگیری کرد (ماده‌ی ۱۴۵(۲) تا (۴)). این موضوع جلسه‌ی بعدی وثیقه را هم تغییر می‌دهد: کسی که در دوران آزادی به اتهام حاضر نشدن در دادگاه یا رعایت نکردن شرایط متهم شود، معمولاً خودش باید نشان دهد چرا باید آزاد شود، به‌جای آن‌که دادستان نشان دهد چرا باید بازداشت بماند (ماده‌ی ۵۱۵(۶)(c)).

دو قاعده‌ی دیگر برای کسانی که پیوندهای محکمی خارج از کانادا دارند اهمیت دارد. کسی که به جرم قابل کیفرخواست (indictable) متهم شده و به‌طور معمول ساکن کانادا نیست، در جلسه‌ی قرار وثیقه با همین وارونگی بار اثبات (reverse onus) روبه‌رو است (ماده‌ی ۵۱۵(۶)(b)). و حضور از طریق تماس تصویری یا صوتی در جلسات مرحله‌ی وثیقه فقط در صورتی ممکن است که از پیش با دادگاه هماهنگ شده باشد و قاضی آن ترتیبات را بپذیرد (ماده‌ی ۵۰۲.۱(۱))؛ این چیزی نیست که بتوان از خارج از کشور روی آن حساب کرد.

چه عواملی پاسخ را تغییر می‌دهد؟

• مدرکی که امضا کرده‌اید. اخطاریه‌ی حضور هیچ شرطی برای سفر ندارد؛ تعهدنامه و قرار آزادی می‌توانند داشته باشند (مواد ۵۰۰، ۵۰۱(۳) و ۵۱۵(۴)).
• این‌که ضامن دارید یا نه. تغییر قرار آزادی با رضایت، علاوه بر رضایت دادستان، به رضایت کتبی همه‌ی ضامن‌ها نیاز دارد (ماده‌ی ۵۱۹.۱).
• موضع دادستان. با رضایت او، تغییر روی کاغذ انجام می‌شود. بدون آن، قاضی تصمیم می‌گیرد (مواد ۵۰۲(۲) و ۵۲۰).
• پیوندهای شما با کانادا. «به‌طور معمول ساکن کانادا نبودن» در اتهام‌های قابل کیفرخواست، بار اثبات در جلسه‌ی وثیقه را وارونه می‌کند (ماده‌ی ۵۱۵(۶)(b)).
• مقصد. توصیه‌ی وزارت امور خارجه‌ی کانادا (Global Affairs Canada) درباره‌ی ایران، خودداری از هرگونه سفر است، و ممکن است افراد دارای تابعیت دوگانه ملزم شوند با گذرنامه‌ی ایرانی از ایران خارج شوند.
• وضعیت گذرنامه‌ی شما. ممکن است به کسی که به جرم قابل کیفرخواست متهم است، یا شرایط آزادی‌اش او را از خروج از کانادا منع کرده، گذرنامه‌ی کانادایی داده نشود (ماده‌ی ۹(۱)(b) و (d) آیین‌نامه‌ی گذرنامه‌ی کانادا، Canadian Passport Order). راهنمای ما درباره‌ی گذرنامه‌ی کانادایی در دوران اتهام در جریان (به انگلیسی) سازوکار آن را توضیح می‌دهد.

یک نمونه‌ی عملی

برای مثال، زنی را در ریچموند هیل در نظر بگیرید که به سرقت متهم شده و پلیس او را با تعهدنامه‌ای آزاد کرده که او را ملزم می‌کند در انتاریو بماند و همه‌ی گذرنامه‌هایش را تحویل دهد. گذرنامه‌های کانادایی و ایرانی‌اش هر دو نزد پلیس است. پدرش در شیراز به‌شدت بیمار می‌شود و او می‌خواهد برای سه هفته به آنجا برود. جلسه‌ی بعدی دادگاهش شش هفته‌ی دیگر است. این فقط مرور فرضی قواعد است و شرح هیچ پرونده یا نتیجه‌ی واقعی نیست.

وکیلش به دادستان نامه می‌نویسد و رضایت او را برای تغییر تعهدنامه در آن سه هفته درخواست می‌کند، و نامه‌ی پزشکی را با ترجمه‌ی رسمی (certified translation) انگلیسی، بلیت برگشت و نشانی‌ای در شیراز پیوست می‌کند. چون مقصد ایران است، وکیل درباره‌ی هشدار وزارت امور خارجه‌ی کانادا و این خطر هم با او گفت‌وگو می‌کند که ممکن است، به‌عنوان فردی با تابعیت دوگانه، ملزم شود با گذرنامه‌ی ایرانی از ایران خارج شود و از خروجش جلوگیری شود. اگر دادستان کتباً رضایت دهد، تعهدنامه‌ی تغییریافته تاریخ‌ها و زمان بازگرداندن گذرنامه‌ها را تعیین می‌کند. اگر دادستان نپذیرد، وکیلش می‌تواند طبق ماده‌ی ۵۰۲(۲) از قاضی درخواست کند و قاضی بر اساس ادله تصمیم می‌گیرد. در هر دو حالت، تا زمانی که تغییر شرایط انجام نشده، او بلیت غیرقابل‌استرداد نمی‌خرد.

مردم درباره‌ی سفر در دوران اتهام چه اشتباه‌هایی می‌کنند؟

1. تحویل دادن فقط یک گذرنامه. این شرط همه‌ی گذرنامه‌ها، از جمله گذرنامه‌ی ایرانی، را در بر می‌گیرد.
2. تکیه بر یک «احتمالاً مشکلی نیست» شفاهی. فقط تعهدنامه یا قرارِ تغییریافته شرایط شما را تغییر می‌دهد.
3. فراموش کردن ضامن‌ها. تغییر قرار آزادی با رضایت، به رضایت کتبی همه‌ی ضامن‌ها نیاز دارد (ماده‌ی ۵۱۹.۱).
4. این فرض که با اخطاریه‌ی حضور می‌توانید هر زمان به هر جا بروید. این اخطاریه همچنان شما را ملزم می‌کند در همه‌ی جلسات دادگاه حاضر شوید.
5. اول بلیت خریدن و بعد پرسیدن. اگر درخواست رد شود، یا بلیتی برایتان می‌ماند که نمی‌توانید از آن استفاده کنید، یا انتخابی پیش رویتان قرار می‌گیرد که هرگز نباید انجامش دهید.
6. نادیده گرفتن پیامدهای غیبت در دادگاه برای وثیقه. اتهام حاضر نشدن در دادگاه، بار اثبات را در جلسه‌ی بعدی وثیقه‌ی شما وارونه می‌کند (ماده‌ی ۵۱۵(۶)(c)).

این هفته چه کنید

1. مدارک آزادی‌تان را پیدا کنید و هر شرطی را که به محدوده‌ی جغرافیایی، گذرنامه، نشانی و حضور برای گزارش‌دهی مربوط است علامت بزنید.
2. همه‌ی تاریخ‌های دادگاه و ساختمان دادگاه مربوط به هر کدام را فهرست کنید.
3. اگر بیش از یک گذرنامه دارید، مطمئن شوید همه‌ی آن‌ها طبق شرایط تحویل داده شده‌اند.
4. مدارکی جمع کنید که اهمیت سفر را نشان دهد، و برای مدارک فارسی ترجمه‌ی رسمی انگلیسی بگیرید.
5. پیش از آن‌که وکیلتان با دادستان تماس بگیرد، با ضامن‌هایتان صحبت کنید.
6. پیش از خرید بلیت، وقت مشاوره بگیرید؛ می‌توانید موضوع را به زبان انگلیسی، فارسی یا فرانسه مطرح کنید.

پرسش‌های متداول

آیا در دوران اتهام می‌توانم داخل کانادا سفر کنم؟

به شرایط شما بستگی دارد. اگر ملزم باشید «در حوزه‌ی قضایی مشخصی باقی بمانید»، مثلاً در انتاریو، سفر به استان دیگر نیاز به تغییر شرایط دارد. اگر چنین شرطی نداشته باشید، می‌توانید داخل کانادا سفر کنید، به شرط آن‌که در همه‌ی جلسات دادگاه حاضر شوید و سایر شرایط را رعایت کنید.

آیا پلیس یا دادستان می‌توانند تلفنی به من اجازه بدهند؟

هیچ اجازه‌ی غیررسمی‌ای شرط کتبی را تغییر نمی‌دهد. تعهدنامه با رضایت کتبی شما و دادستان تغییر می‌کند (ماده‌ی ۵۰۲(۱))، و قرار آزادی با رضایت کتبی شما، دادستان و ضامن‌ها (ماده‌ی ۵۱۹.۱).

قاضی در بازنگری قرار وثیقه چه کاری می‌تواند انجام دهد؟

اگر دلیل موجه ارائه کنید، قاضی می‌تواند قرار را لغو یا تغییر دهد و هر دستوری را که ماده‌ی ۵۱۵ اجازه می‌دهد صادر کند، از جمله شرایط تازه برای یک سفر (ماده‌ی ۵۲۰(۷)). معمولاً باید دست‌کم دو روز کامل پیش از جلسه، به‌صورت کتبی به دادستان اطلاع داده شود (ماده‌ی ۵۲۰(۲)).

آیا اتهامی که فقط رسیدگی اختصاری دارد چیزی را تغییر می‌دهد؟

شرایط سفر به همان شکل عمل می‌کنند. نوع اتهام بیشتر برای گذرنامه اهمیت دارد: جرمی که دادستان می‌تواند از طریق کیفرخواست پیگیری کند، جرم قابل کیفرخواست محسوب می‌شود (ماده‌ی ۳۴(۱)(a) قانون تفسیر، Interpretation Act)، و ممکن است به کسی که به جرم قابل کیفرخواست متهم است گذرنامه داده نشود.

من مقیم دائم هستم، نه شهروند. آیا سفر برای من فرق می‌کند؟

قواعد آزادی در امور کیفری یکسان است. خروج از کانادا در دوران اتهام ممکن است پرسش‌های جداگانه‌ای درباره‌ی مهاجرت پیش بیاورد که این راهنما به آن‌ها نمی‌پردازد؛ پیش از هر سفری، درباره‌ی وضعیت اقامت خود از یک وکیل مهاجرت بپرسید.

آیا برای جلسه‌ی تغییر شرایط به مترجم شفاهی نیاز دارم؟

اگر شما یا یکی از ضامن‌ها انگلیسی را متوجه نمی‌شوید، درخواست مترجم کنید. انتاریو در امور کیفری برای هر زبانی که لازم باشد مترجم شفاهی دادگاه (court interpreter) فراهم می‌کند؛ راهنمای ما درباره‌ی مترجمان شفاهی فارسی در دادگاه‌های انتاریو را ببینید.

پرسش‌های مرتبط

اگر یکی از بستگانتان تازه بازداشت شده، از راهنمای ما درباره‌ی حقوق شما در نخستین ساعت‌های پس از بازداشت (به انگلیسی) شروع کنید. اگر پلیس فقط از شما خواسته برای مصاحبه مراجعه کنید و هنوز اتهامی مطرح نشده، وقتی پلیس از شما می‌خواهد برای مصاحبه مراجعه کنید چه باید کرد (به انگلیسی) را بخوانید. برای اختلاف خانوادگی درباره‌ی بردن کودک به ایران، راهنمای ما درباره‌ی سفر به خارج با کودک بدون رضایت والد دیگر را ببینید. خانواده‌هایی که با یک موضوع حقوق خانواده هم درگیرند، می‌توانند از مرور کلی ما درباره‌ی کارهایی که یک وکیل خانواده‌ی فارسی‌زبان در تورنتو انجام می‌دهد شروع کنند.

سورنا سربازوطن وکیلی فارسی‌زبان است و می‌توانید درباره‌ی درخواست سفر و شرایط آزادی خود به زبان فارسی، انگلیسی یا فرانسه با او گفت‌وگو کنید. با شماره‌ی +1 (416) 628-2041 تماس بگیرید یا از صفحه‌ی تماس استفاده کنید.