در انتاریو دستگیر شده‌اید: در نخستین ساعت‌ها چه حقوقی دارید؟

باید بی‌درنگ به شما بگویند چرا دستگیر می‌شوید و اینکه حق دارید وکیل داشته باشید، و باید فرصت صحبت با وکیل را به شما بدهند؛ اگر وکیل ندارید، این مشاوره از طریق خط تلفن وکیل کشیک (duty counsel) کمک حقوقی انتاریو (Legal Aid Ontario) رایگان است. پلیس باید به محض اینکه دیگر نیازی به بازداشت شما نباشد آزادتان کند، و اگر آزادتان نکند، باید ظرف ۲۴ ساعت نزد قاضی صلح برده شوید، در صورتی که قاضی صلح در دسترس باشد.

نخستین ساعت‌های پس از دستگیری (arrest) همان زمانی است که افراد بیشترین حرف را می‌زنند و کمترین چیز را می‌فهمند. این راهنما توضیح می‌دهد قانون از لحظه‌ی دستگیری تا زمانی که فرد یا توسط پلیس آزاد شود یا به جلسه‌ی قرار وثیقه برده شود، چه چیزهایی را الزامی کرده است. این راهنما هم برای خود فرد دستگیرشده نوشته شده و هم برای خانواده‌ای که بیرون منتظر است؛ اغلب پدر، مادر یا همسری که فارسی را بهتر از انگلیسی صحبت می‌کند و نمی‌داند با چه کسی تماس بگیرد. آنچه در خود جلسه‌ی قرار وثیقه می‌گذرد، در صفحه‌ی ما درباره‌ی جلسه‌ی قرار وثیقه (bail hearing) در انتاریو آمده است. سایر راهنماهای ما درباره‌ی حقوق شما پیش از اتهام و هنگام آن، در صفحه‌ی خدمات فهرست شده‌اند.

در نخستین ساعت‌ها، مرحله به مرحله، چه باید اتفاق بیفتد؟

سه حق دیگر در منشور پشتوانه‌ی این مراحل است. هر کس حق دارد خودسرانه بازداشت نشود (ماده‌ی ۹). هر کسی که دستگیر یا بازداشت شده می‌تواند از طریق درخواست هابئاس کورپوس (habeas corpus) قانونی بودن بازداشتش را به رسیدگی بگذارد و اگر بازداشت غیرقانونی باشد، آزاد شود (ماده‌ی ۱۰(c)). و کسی که متهم شده حق دارد بدون دلیل موجه از وثیقه‌ی معقول محروم نشود (ماده‌ی ۱۱(e)).

حق داشتن وکیل دقیقاً یعنی چه؟

ماده‌ی ۱۰(b) منشور به هر کسی که دستگیر یا بازداشت شده حق می‌دهد بی‌درنگ وکیل بگیرد و با او مشورت کند، و از این حق آگاه شود. دیوان عالی کانادا (Supreme Court of Canada) در پرونده‌ی سینکلر (R. v. Sinclair) توضیح داد که هدف این حق آن است که فرد بازداشت‌شده پیش از آنکه تصمیم بگیرد با تحقیقات همکاری کند یا نه، مشاوره‌ی حقوقی بگیرد. این حق ایجاب نمی‌کند که وکیل در تمام مدت مصاحبه در اتاق حاضر باشد. وقتی شرایط تغییر کند، ممکن است مشورت دوباره با وکیل لازم شود، برای مثال اگر اقدامات تازه‌ای درباره‌ی فرد بازداشت‌شده انجام شود، اگر خطر حقوقی‌ای که با آن روبه‌روست تغییر کند، یا اگر دلیلی وجود داشته باشد که نشان دهد او مشاوره‌ی نخست را نفهمیده است.

می‌توانید نام وکیل خودتان را بدهید. اگر وکیل ندارید یا شب‌هنگام نمی‌توانید با او تماس بگیرید، وکیل کشیک بخواهید. برگه‌ی اطلاعات کمک حقوقی انتاریو می‌گوید خدمات وکیل کشیک برایدجز به هر کسی که در انتاریو بازداشت یا دستگیر شده، چه واجد شرایط کمک حقوقی باشد چه نباشد، ۲۴ ساعت شبانه‌روز و ۳۶۵ روز سال، به انگلیسی و فرانسه، و از طریق مترجم شفاهی به هر زبان دیگری، مشاوره‌ی حقوقی سریع می‌دهد. افسر پلیس تماس را برقرار می‌کند و وکیل کشیک ظرف ۳۰ دقیقه با شما تماس می‌گیرد. فرد فارسی‌زبان می‌تواند بخواهد مشاوره از طریق مترجم شفاهی فارسی به او داده شود.

پس از این تماس، مهم‌ترین توصیه معمولاً ساده‌ترین آن است: درباره‌ی ماجرا نه با پلیس صحبت کنید، نه در سلول، نه پشت تلفن با خانواده. راهنمای ما درباره‌ی درخواست پلیس برای مصاحبه حق سکوت را با جزئیات بیشتری توضیح می‌دهد، از جمله اینکه وقتی افسر پلیس همچنان سؤال می‌پرسد چه می‌شود.

چگونه می‌توان بدون جلسه‌ی قرار وثیقه آزاد شد؟

بیشتر افراد تا زمان دادگاه در بازداشت نمی‌مانند. قانون کیفری کانادا از پلیس انتظار دارد فردی را که بدون حکم جلب دستگیر شده، در نخستین فرصت ممکن آزاد کند، مگر اینکه بازداشت برای احراز هویت، حفظ ادله، جلوگیری از ارتکاب جرمی دیگر، حمایت از قربانی یا شاهد، یا اطمینان از حضور فرد در دادگاه لازم باشد (ماده‌ی ۴۹۸(۱.۱)). آزادی به یکی از این سه شکل انجام می‌شود:

تعهدنامه را پیش از امضا بخوانید، و اگر لازم است با کمک مترجم شفاهی. نقض هر شرط جرمی جداگانه است (ماده‌ی ۱۴۵(۴))، و شرطی مانند شرط منع تماس ممکن است به این معنا باشد که اگر شاکی در خانه‌ی شما زندگی می‌کند، نتوانید به خانه بروید. شرط گذرنامه برای هر کسی که در خارج از کشور خانواده دارد اهمیت دارد؛ سفر به خارج از کانادا در دوران اتهام را ببینید. تمدید گذرنامه در راهنمای ما درباره‌ی گذرنامه‌ی کانادایی و اتهام در جریان توضیح داده شده است. اگر معلوم شود شرایط عملی نیستند، تعهدنامه را می‌توان با رضایت کتبی شما و دادستان، یا با تصمیم قاضی صلح، تغییر داد (ماده‌ی ۵۰۲).

اگر انگلیسی را خوب نمی‌فهمید چه؟

فوراً این را بگویید و مترجم شفاهی فارسی بخواهید. حق دسترسی به وکیل فقط زمانی واقعی است که مشاوره را بفهمید، و پرونده‌ی سینکلر می‌پذیرد که اگر دلیلی باشد که فرد مشاوره را نفهمیده، ممکن است لازم شود فرصت تازه‌ای برای مشورت با وکیل به او داده شود. در دادگاه، ماده‌ی ۱۴ منشور به طرف دعوا یا شاهدی که زبان رسیدگی را نمی‌فهمد حق داشتن مترجم شفاهی را می‌دهد، و انتاریو در امور کیفری به هر زبانی مترجم شفاهی فراهم می‌کند. راهنمای ما درباره‌ی مترجمان شفاهی فارسی در دادگاه‌های انتاریو توضیح می‌دهد چگونه درخواست کنید، از جمله برای یکی از اعضای خانواده که قرار است ضامن (surety) شود.

چه عواملی پاسخ را تغییر می‌دهد؟

• نوع جرم. در مورد جرائمی که در ماده‌ی ۴۶۹ فهرست شده‌اند، مانند قتل، پلیس نمی‌تواند طبق ماده‌ی ۵۰۳(۱.۱) فرد را آزاد کند و قاضی صلح باید دستور بازداشت بدهد (ماده‌ی ۵۱۵(۱۱))، بنابراین فقط قاضی دادگاه عالی دارای صلاحیت کیفری (superior court of criminal jurisdiction) می‌تواند متهم را آزاد کند (ماده‌ی ۵۲۲(۱)).
• موارد وارونگی بار اثبات (reverse onus). در برخی اتهام‌ها، از جمله جرم قابل کیفرخواست (indictable) که ادعا می‌شود در زمانی ارتکاب یافته که فرد از قبل آزاد بوده، یا جرم قابل کیفرخواست از سوی کسی که به‌طور معمول ساکن کانادا نیست، متهم باید نشان دهد چرا آزادی‌اش موجه است (ماده‌ی ۵۱۵(۶)).
• اتهام‌های خشونت خانگی. وقتی ادعای خشونت علیه شریک زندگی مطرح است، قاضی صلح باید آن را، همراه با هر محکومیت قبلی برای خشونت، در نظر بگیرد (ماده‌ی ۵۱۵(۳)). صفحه‌ی ما درباره‌ی اتهام‌های خشونت خانگی شرایط معمول را شرح می‌دهد.
• اتهام‌های مربوط به رانندگی. درخواست آزمایش تنفس و خون پس از متوقف کردن خودرو تابع قواعد خاص خودش است؛ صفحه‌ی ما درباره‌ی رانندگی در حال مستی را ببینید.
• سن. اظهارات (statement) نوجوان زیر ۱۸ سال به پلیس معمولاً فقط در صورتی به‌عنوان دلیل پذیرفته می‌شود که افسر پلیس حقوق او را به زبانی متناسب با سنش توضیح داده باشد و فرصت معقولی برای مشورت با وکیل و پدر یا مادر یا بزرگسالی دیگر به او داده باشد (ماده‌ی ۱۴۶(۲) قانون عدالت کیفری نوجوانان، Youth Criminal Justice Act).
• بازرسی هم‌زمان. اگر پلیس هم‌زمان خانه را بازرسی کند یا تلفن‌ها را توقیف کند، قواعد آن جداگانه است؛ حکم بازرسی (search warrant) در خانه را ببینید.

یک نمونه‌ی عملی

برای مثال، جوانی ۲۲ ساله ساکن تورنهیل را در نظر بگیرید که دیروقتِ یک جمعه، پس از درگیری بیرون رستورانی در تورنتو، دستگیر می‌شود. مادرش که بیشتر فارسی صحبت می‌کند، از یکی از دوستان او تلفنی خبردار می‌شود و نمی‌داند پسرش کجاست. این فقط مرور فرضی قواعد است و شرح هیچ پرونده یا نتیجه‌ی واقعی نیست.

در محل حادثه به او گفته می‌شود که به اتهام ضرب‌وجرح دستگیر شده و می‌تواند با وکیل صحبت کند. در اداره‌ی پلیس، وکیل کشیک می‌خواهد؛ وکیل کشیک با او تماس می‌گیرد و توصیه می‌کند درباره‌ی ماجرا صحبت نکند. در طول شب، افسر پلیس تصمیم می‌گیرد که او را آزاد کند یا نه. اگر با تعهدنامه آزاد شود، شرایط را می‌خواند، از جمله اینکه با مرد دیگرِ درگیری تماس نگیرد و به آن رستوران نرود، و امضا می‌کند. اگر در بازداشت بماند، باید ظرف ۲۴ ساعت نزد قاضی صلح برده شود، در صورتی که قاضی صلح در دسترس باشد. در همین حال، مادرش با وکیل تماس می‌گیرد، کارت بیمه‌ی درمانی پسرش و فهرستی از کسانی را که می‌توانند ضامن شوند آماده می‌کند، و با آن مرد یا دوستانش هیچ تماسی نمی‌گیرد. اگر مادر قرار باشد به‌عنوان ضامن صحبت کند، وکیل برای او مترجم شفاهی فارسی درخواست می‌کند.

افراد در نخستین ساعت‌ها چه اشتباه‌هایی می‌کنند؟

1. توضیح دادن «آنچه واقعاً اتفاق افتاد» برای افسری که دستگیرتان کرده. اول مشاوره بگیرید.
2. صرف‌نظر کردن از تماس با وکیل تا کار زودتر تمام شود. وکیل کشیک رایگان است و ظرف ۳۰ دقیقه تماس می‌گیرد.
3. امضای تعهدنامه بدون خواندن آن. شرایط ممکن است مانع رفتن شما به خانه، تماس با خانواده یا سفر شود.
4. تماس اعضای خانواده با شاکی برای «حل‌وفصل ماجرا». این کار ممکن است آزادی را دشوارتر کند و مشکلات تازه‌ای پیش بیاورد.
5. ادامه دادن با انگلیسیِ دست‌وپاشکسته. مترجم شفاهی بخواهید، و اگر توضیحات مربوط به حق داشتن وکیل را نفهمیدید، این را بگویید.
6. نوشتن درباره‌ی دستگیری در فضای مجازی. هر چیزی که منتشر شود ممکن است به دست پلیس و دادستان (Crown) برسد.

این هفته چه کنید

1. اخطاریه‌ی حضور، تعهدنامه یا قرار آزادی (release order) را نگه دارید و تک‌تک شرایط آن را بخوانید.
2. همه‌ی تاریخ‌های دادگاه و تاریخ انگشت‌نگاری را در تقویمتان یادداشت کنید.
3. فقط برای وکیلتان بنویسید که هنگام دستگیری چه اتفاقی افتاد: ساعت‌ها، آنچه به شما گفته شد، و زمانی که درخواست وکیل کردید.
4. اگر بیش از یک گذرنامه دارید و شرط گذرنامه برایتان تعیین شده، مطمئن شوید همه‌ی آن‌ها تحویل داده شده‌اند.
5. افرادی را که ممکن است ضامن شوند از حالا مشخص کنید، برای زمانی که جلسه‌ی قرار وثیقه لازم شود.
6. وقت مشاوره بگیرید؛ می‌توانید موضوع را به زبان انگلیسی، فارسی یا فرانسه مطرح کنید.

پرسش‌های متداول

آیا پس از دستگیری می‌توانم با خانواده‌ام تماس بگیرم؟

آنچه منشور به شما حق می‌دهد، فرصت تماس با وکیل است. اگر نمی‌توانید با خانواده‌تان تماس بگیرید، از وکیلتان یا وکیل کشیک بخواهید به آن‌ها خبر دهد کجا هستید و مرحله‌ی بعد چیست.

پلیس تا چه مدت می‌تواند مرا نگه دارد؟

اگر پلیس آزادتان نکند، باید بدون تأخیر نامعقول شما را نزد قاضی صلح ببرد، و اگر قاضی صلح در دسترس باشد ظرف ۲۴ ساعت (ماده‌ی ۵۰۳(۱) قانون کیفری کانادا). اگر ادامه‌ی بازداشت دیگر لازم نباشد، باید زودتر آزادتان کند (ماده‌ی ۵۰۳(۱.۱)).

آیا باید نامم را به پلیس بگویم؟

احراز هویت یکی از دلایلی است که قانون کیفری کانادا برای نگه داشتن فرد به جای آزاد کردن او ذکر می‌کند (ماده‌ی ۴۹۸(۱.۱)(a)(i)). درباره‌ی اینکه فراتر از هویتتان چه بگویید، از وکیل کشیک بپرسید.

آیا از من انگشت‌نگاری می‌شود؟

اخطاریه‌ی حضور یا تعهدنامه ممکن است شما را ملزم کند در زمان و مکان مشخصی برای اجرای قانون شناسایی مجرمان حاضر شوید، در صورتی که جرم ادعایی از جرائمی باشد که این قانون شامل آن‌ها می‌شود (ماده‌ی ۵۰۰(۳) و ماده‌ی ۵۰۱(۴)). حاضر نشدن برای این کار جرم است (ماده‌ی ۱۴۵).

آیا وکیلم می‌تواند هنگام بازجویی کنارم باشد؟

نه به‌عنوان یک حق. طبق رأی پرونده‌ی سینکلر، ماده‌ی ۱۰(b) فرصت مشورت با وکیل را به شما می‌دهد، نه حضور وکیل در تمام طول مصاحبه را؛ و اگر شرایط تغییر کند، فرصت مشورت دوباره را.

اگر در خانه دستگیر شده باشم و پلیس خانه را هم بازرسی کرده باشد چه؟

بازرسی قواعد خودش را دارد: درباره‌ی حکم بازرسی، اینکه چه چیزهایی را می‌توان توقیف کرد، و اینکه چگونه می‌توان اموال را پس گرفت. هر چیزی را که برده‌اند به وکیلتان اطلاع دهید.

پرسش‌های مرتبط

اگر هنوز کسی دستگیر نشده و پلیس فقط می‌خواهد صحبت کند، راهنمای ما درباره‌ی درخواست پلیس برای مصاحبه را بخوانید. اگر فرد دستگیرشده مقیم دائم است، پرسش‌های مربوط به وضعیت اقامت را از یک وکیل مهاجرت بپرسید؛ این راهنما فقط جنبه‌ی کیفری را پوشش می‌دهد.

سورنا سربازوطن وکیلی فارسی‌زبان است و شما یا خانواده‌تان می‌توانید درباره‌ی دستگیری به زبان فارسی، انگلیسی یا فرانسه با او گفت‌وگو کنید. با شماره‌ی +1 (416) 628-2041 تماس بگیرید یا از صفحه‌ی تماس استفاده کنید.