در انتاریو پلیس از شما خواسته برای مصاحبه مراجعه کنید: چه باید بکنید؟

پیش از آنکه با هر چیزی موافقت کنید، با وکیل صحبت کنید. دعوت به مراجعه «فقط برای صحبت» معمولاً داوطلبانه است: لازم نیست بروید، و اگر رفتید، لازم نیست به پرسش‌ها پاسخ دهید، چون منشور حقوق و آزادی‌های کانادا (Charter) از حق سکوت حمایت می‌کند. اگر پلیس شما را دستگیر یا بازداشت کند، باید دلیلش به شما گفته شود و حق دارید بی‌درنگ با وکیل صحبت کنید.

این تماس اغلب از سوی یک کارآگاه پلیس است، گاهی چند هفته پس از اتفاقی در محل کار، در خانه یا در فضای مجازی، و اغلب لحنی مؤدبانه دارد. کسانی که به نظام‌هایی عادت دارند که در آن‌ها نه گفتن به پلیس عملاً ممکن نیست، اغلب بی‌درنگ و تنها می‌روند، به امید اینکه ماجرا را روشن کنند. در انتاریو قانون به شما فرصت می‌دهد اول مشاوره بگیرید، و مصاحبه معمولاً فرصتی است برای پلیس تا ادله جمع کند، از جمله از خود شما. این راهنما قواعد مرحله‌ی پیش از هر اتهامی را توضیح می‌دهد. برای کارهای کیفری، خانوادگی و مدنی که موسسه بر عهده می‌گیرد، صفحه‌ی خدمات ما را ببینید.

آیا در بازداشت هستید، و کدام حقوق شامل حال شما می‌شود؟

دیوان عالی کانادا (Supreme Court of Canada) در پرونده‌ی گرانت گفت بازداشت (detention) یعنی محدودیت جسمی یا روانی قابل‌توجه. بازداشت روانی زمانی وجود دارد که فرد از نظر قانونی ملزم به اجرای یک دستور باشد، یا وقتی که فردی معقول از رفتار پلیس نتیجه بگیرد که چاره‌ای جز اطاعت ندارد. دادگاه بررسی می‌کند که این برخورد به‌طور معقول در نظر آن فرد چگونه جلوه می‌کرده، رفتار پلیس چه ماهیتی داشته، و در صورت ارتباط، ویژگی‌های شخصی خود فرد چه بوده است. دیوان همچنین یادآوری کرد که پلیسی که مطمئن نیست، می‌تواند با زبانی ساده به فرد بگوید که هیچ الزامی به پاسخ دادن ندارد و آزاد است برود.

وقتی تماس می‌گیرند، مرحله به مرحله چه باید بکنید؟

حق سکوت در واقع از چه چیزی حمایت می‌کند؟

ماده‌ی ۷ منشور از حق حیات، آزادی و امنیت شخصی حمایت می‌کند، و دیوان عالی کانادا رأی داده است که این ماده حق سکوت پیش از دادرسی (trial) را هم در بر می‌گیرد. دیوان در پرونده‌ی سینگ، هسته‌ی این حق را حق فرد بازداشت‌شده برای انتخابی واقعی درباره‌ی اینکه با مقامات صحبت کند یا نه توصیف کرد. وقتی فردی متهم شد، ماده‌ی ۱۱(c) اضافه می‌کند که نمی‌توان او را مجبور کرد در رسیدگی به همان جرم علیه خودش شهادت دهد.

یک محدودیت مهم وجود دارد. طبق قانون کانادا، گفتن اینکه می‌خواهید سکوت کنید به‌خودی‌خود به مصاحبه پایان نمی‌دهد: در پرونده‌ی سینگ، متهم ۱۸ بار بر حق سکوتش تأکید کرد و بازجویی ادامه یافت. دیوان گفت پافشاری پلیس با وجود تأکیدهای مکرر بر سکوت «چه‌بسا استدلال محکمی را مطرح کند» که اظهارات بعدی آزادانه داده نشده است، اما هر پرونده به واقعیت‌های خودش بستگی دارد. در عمل، انتظار داشته باشید افسر به پرسیدن ادامه دهد، و شما هم همان پاسخ را تکرار کنید. مصاحبه‌کننده ممکن است بخشی از ادله را به شما نشان دهد، یا بگوید این تنها فرصت شماست تا روایت خودتان را بگویید. وکیلتان می‌تواند به شما بگوید که آیا در پرونده‌ی شما اصلاً دلیل خوبی برای دادن اظهارات وجود دارد یا نه، و اگر هست، چگونه.

آیا وکیلتان می‌تواند در مصاحبه حضور داشته باشد؟

نه به‌عنوان یک حق. دیوان عالی در پرونده‌ی سینکلر (R. v. Sinclair) رأی داد که ماده‌ی ۱۰(b) به فرد بازداشت‌شده حق می‌دهد از حق داشتن وکیل آگاه شود و فرصتی معقول برای مشورت با وکیل داشته باشد، اما لازم نمی‌داند که وکیل در تمام طول مصاحبه حاضر باشد. دیوان پذیرفت که وقتی شرایط تغییر می‌کند، ممکن است فرد حق داشته باشد دوباره با وکیل مشورت کند: اگر اقدامات تازه‌ای درباره‌ی فرد بازداشت‌شده انجام شود، اگر خطر حقوقی‌ای که با آن روبه‌روست تغییر کند، یا اگر دلیلی باشد که نشان دهد او توضیحات مربوط به حق داشتن وکیل را نفهمیده است. این مورد آخر برای کسانی که انگلیسی‌شان محدود است اهمیت دارد.

اگر دستگیر شده‌اید و وکیل ندارید، خط وکیل کشیک برایدجز (Brydges) کمک حقوقی انتاریو (Legal Aid Ontario) به هر کسی که در انتاریو بازداشت یا دستگیر شده، ۲۴ ساعت شبانه‌روز و از طریق مترجم شفاهی به هر زبانی، مشاوره‌ی رایگان می‌دهد. به افسر بگویید می‌خواهید با وکیل کشیک (duty counsel) صحبت کنید؛ طبق برگه‌ی اطلاعات این خدمات، وکیل کشیک ظرف ۳۰ دقیقه با شما تماس می‌گیرد. همچنین می‌توانید بخواهید با وکیلی به انتخاب خودتان تماس بگیرید.

اگر انگلیسی را خوب صحبت نمی‌کنید چه؟

به محض اینکه احساس کردید چیزی را متوجه نمی‌شوید، مترجم شفاهی فارسی بخواهید و این را صریح بگویید؛ برای گفت‌وگو درباره‌ی یک تحقیق کیفری به انگلیسی‌تان تکیه نکنید. خدمات مترجم شفاهی دادگاه (court interpreter) و قواعد مربوط به آن در راهنمای ما درباره‌ی مترجمان شفاهی فارسی در دادگاه‌های انتاریو توضیح داده شده است. وکیلی که فارسی صحبت می‌کند هم می‌تواند پیش از هر تصمیمی، مشاوره را به زبان خودتان توضیح دهد.

چه عواملی پاسخ را تغییر می‌دهد؟

• اینکه در بازداشت باشید یا دستگیر شده باشید. حقوق ماده‌ی ۱۰ «هنگام دستگیری یا بازداشت» اعمال می‌شود (منشور، ماده‌ی ۱۰؛ پرونده‌ی گرانت).
• سن شما. اظهارات نوجوان زیر ۱۸ سال معمولاً فقط در صورتی به‌عنوان دلیل پذیرفته می‌شود که افسر پلیس حقوق او را به زبانی متناسب با سنش توضیح داده باشد و فرصتی معقول به او داده باشد تا با وکیل و پدر یا مادر یا بزرگسالی دیگر مشورت کند و آن‌ها را کنار خود داشته باشد (ماده‌ی ۱۴۶(۲) قانون عدالت کیفری نوجوانان). صرف‌نظر کردن از این حقوق (waiver) باید ضبط شود، یا به‌صورت کتبی نوشته و امضا شود (ماده‌ی ۱۴۶(۴)).
• زبان و درک. اگر دلیلی باشد که فرد توضیحات مربوط به حق داشتن وکیل را نفهمیده، ممکن است لازم شود فرصت تازه‌ای برای مشورت به او داده شود (پرونده‌ی سینکلر).
• اینکه پلیس از قبل دلیل کافی برای دستگیری دارد یا نه. افسر پلیس می‌تواند بدون حکم جلب (warrant) کسی را دستگیر کند که بر اساس دلایل معقول باور دارد مرتکب جرم قابل کیفرخواست (indictable) شده است (ماده‌ی ۴۹۵(۱)(a) قانون کیفری کانادا). خودداری از مصاحبه مانع این کار نمی‌شود.
• نوع تحقیقات. تحقیقات مربوط به محل کار اغلب درباره‌ی کلاهبرداری است و به اسناد بستگی دارد. ادعای سرقت از کارفرما پرسش‌های مشابهی پیش می‌آورد. ادعاهایی که شریک زندگی سابق مطرح می‌کند ممکن است، پس از طرح اتهام، شرط منع تماس به دنبال داشته باشد.
• اینکه پلیس تلفن یا اموال دیگر شما را هم می‌خواهد یا نه. بازرسی قواعد خودش را دارد؛ حکم بازرسی (search warrant) برای یک مکان، به‌خودی‌خود اجازه‌ی بازرسی رایانه‌هایی را که در آنجا پیدا می‌شوند نمی‌دهد (پرونده‌ی وو، R. v. Vu, 2013 SCC 60).

یک نمونه‌ی عملی

برای مثال، دفترداری را در وان در نظر بگیرید که هشت سال پیش از مشهد به اینجا آمده است. یک کارآگاه پلیس پیام صوتی می‌گذارد و می‌گوید مایل است او «بیاید و چند موضوع را توضیح دهد»، درباره‌ی کسری پول در شرکتی که پیش‌تر در آن کار می‌کرده است. این فقط مرور فرضی قواعد است و شرح هیچ پرونده یا نتیجه‌ی واقعی نیست.

او مشخصات کارآگاه را یادداشت می‌کند اما درباره‌ی پول حرفی نمی‌زند. همان بعدازظهر به فارسی با وکیل صحبت می‌کند. وکیلش با کارآگاه تماس می‌گیرد، از ماهیت کلی تحقیقات باخبر می‌شود و به او می‌گوید که موکلش برای مصاحبه نمی‌آید. دو هفته بعد پلیس او را دستگیر می‌کند. دلیل دستگیری به او گفته می‌شود، می‌گوید می‌خواهد با وکیلش صحبت کند، و درباره‌ی ماجرا چیزی نمی‌گوید. چون افسر حقوقش را به انگلیسی و بیش از حد تند توضیح داده، مترجم شفاهی می‌خواهد. پلیس او را با تعهدنامه (undertaking) و تعیین تاریخ دادگاه آزاد می‌کند، و وکیلش تعهدنامه را با او مرور می‌کند، از جمله شرطی درباره‌ی گذرنامه‌هایش. اینکه تصمیمش برای نرفتن به مصاحبه درست بود یا نه، به ادله بستگی دارد؛ نکته این است که این تصمیم با مشاوره گرفته شد، نه پشت تلفن.

افراد چه اشتباه‌هایی می‌کنند؟

1. رفتن به‌تنهایی «برای روشن کردن ماجرا». مصاحبه معمولاً بخشی از ساختن پرونده است.
2. باور به اینکه گفت‌وگو «ثبت نمی‌شود». آنچه به پلیس می‌گویید ممکن است به‌عنوان دلیل استفاده شود.
3. توضیح دادن پشت تلفن. نخستین تماس زمان صحبت درباره‌ی ماجرا نیست.
4. تماس با شاکی یا شاهدان برای حل‌وفصل موضوع. ممکن است دخالت در تحقیقات به نظر برسد و بعدها به تعیین شرایطی برای شما منجر شود.
5. ادامه دادن با انگلیسیِ دست‌وپاشکسته. مترجم شفاهی بخواهید، و اگر حقوقتان را نفهمیدید، این را بگویید.
6. اینکه بگذارید نوجوانی بدون پدر یا مادر و بدون وکیل برود. اظهارات نوجوانان حمایت‌های ویژه‌ای دارد؛ از آن‌ها استفاده کنید.

این هفته چه کنید

1. نام افسر، شماره‌ی نشان، واحد و شماره‌ی تلفن او، و تاریخ تماس را یادداشت کنید.
2. درباره‌ی موضوع نه با افسر صحبت کنید، نه با شاکی، نه با همکاران، و نه در شبکه‌های اجتماعی.
3. مدارکی را که از قبل دارید (ایمیل‌ها، قراردادها، پیام‌ها) جمع کنید، اما هیچ چیزی را از بین نبرید یا تغییر ندهید.
4. اگر فردی که با او تماس گرفته‌اند زیر ۱۸ سال است، پدر یا مادر باید از همان نخستین تماس در جریان باشند.
5. هر سفری را که برای ماه‌های آینده برنامه‌ریزی کرده‌اید یادداشت کنید؛ اتهام ممکن است شرایطی درباره‌ی گذرنامه و سفر به همراه داشته باشد.
6. پیش از پاسخ دادن، وقت مشاوره بگیرید؛ می‌توانید موضوع را به زبان انگلیسی، فارسی یا فرانسه مطرح کنید.

پرسش‌های متداول

اگر کارآگاه پلیس بخواهد، آیا باید به اداره‌ی پلیس بروم؟

دعوت، دستور نیست. مگر اینکه دستگیر شوید یا الزامی قانونی وجود داشته باشد، ملزم به رفتن نیستید. پلیسی که دلایل معقول دارد ممکن است به جای آن شما را دستگیر کند، پس درباره‌ی آنچه احتمالاً پیش می‌آید با وکیل صحبت کنید.

آیا خودداری از مصاحبه باعث می‌شود گناهکار به نظر برسم؟

انتخاب سکوت حقی است که قانون اساسی به شما داده و ماده‌ی ۷ منشور از آن حمایت می‌کند؛ پرونده‌ی سینگ آن را حق انتخابی واقعی درباره‌ی صحبت کردن یا نکردن با مقامات توصیف کرده است. وکیلتان می‌تواند توضیح دهد این حق در وضعیت شما چگونه اعمال می‌شود.

کارآگاه می‌گوید من فقط شاهد هستم. آیا این چیزی را تغییر می‌دهد؟

شاهد هم ممکن است با پیشرفت تحقیقات به مظنون تبدیل شود. اگر از جایگاه خود مطمئن نیستید، پیش از دادن اظهارات مشاوره بگیرید.

آیا می‌توانم به جای مصاحبه، اظهارات کتبی بدهم؟

هر اظهاراتی، به هر شکلی که باشد، ممکن است به‌عنوان دلیل استفاده شود. اینکه اظهاراتی بدهید یا نه، و به چه شکلی، تصمیمی است که باید با وکیلی بگیرید که از ادعای مطرح‌شده خبر دارد.

اگر پلیس به جای تماس تلفنی به خانه‌ام بیاید چه؟

باز هم می‌توانید از پاسخ دادن به پرسش‌ها خودداری کنید، و می‌توانید بپرسید که آیا دستگیر شده‌اید. اگر حکم بازرسی داشته باشند، قواعد دیگری بر خود بازرسی حاکم است؛ راهنمای ما درباره‌ی حکم بازرسی در خانه را ببینید.

بلافاصله پس از دستگیری چه اتفاقی می‌افتد؟

باید دلیل دستگیری و حق داشتن وکیل به شما گفته شود، و باید ظرف ۲۴ ساعت نزد قاضی صلح برده شوید، در صورتی که قاضی صلح در دسترس باشد، مگر اینکه پلیس زودتر شما را با اخطاریه‌ی حضور (appearance notice) یا تعهدنامه آزاد کند (ماده‌ی ۵۰۳(۱) و (۱.۱) قانون کیفری کانادا). راهنمای ما درباره‌ی حقوق شما در نخستین ساعت‌های پس از دستگیری این مرحله را پوشش می‌دهد. صفحه‌ی ما درباره‌ی جلسه‌ی قرار وثیقه (bail hearing) در انتاریو جلسه‌ای را توضیح می‌دهد که اگر پلیس آزادتان نکند، پس از آن برگزار می‌شود.

پرسش‌های مرتبط

اگر ادعا ماهیت جنسی دارد، صفحه‌ی ما درباره‌ی اتهام‌های تعرض جنسی توضیح می‌دهد این پرونده‌ها چگونه پیش می‌روند. اتهام ممکن است سفر را هم محدود کند، که راهنمای ما درباره‌ی سفر به خارج از کانادا در دوران اتهام به آن می‌پردازد. تمدید گذرنامه در گذرنامه‌ی کانادایی و اتهام در جریان توضیح داده شده است.

سورنا سربازوطن وکیلی فارسی‌زبان است و می‌توانید پیش از آنکه تصمیم بگیرید چه کنید، درباره‌ی درخواست پلیس به زبان فارسی، انگلیسی یا فرانسه با او گفت‌وگو کنید. با شماره‌ی +1 (416) 628-2041 تماس بگیرید یا از صفحه‌ی تماس استفاده کنید.