پلیس در انتاریو با حکم بازرسی به خانه‌تان آمده است: چه حقوقی دارید؟

حکم بازرسی (search warrant) به پلیس اجازه می‌دهد وارد مکانی شود که در حکم نام برده شده و آنجا را برای یافتن چیزهایی که در حکم شرح داده شده بازرسی کند، پس نباید به‌طور فیزیکی مقاومت کنید؛ ممانعت از کار مأمور پلیس جرمی جداگانه است. می‌توانید بخواهید حکم را ببینید، بخوانید چه چیزهایی را در بر می‌گیرد، سکوت کنید و با وکیل تماس بگیرید. پس از آن، پلیس باید آنچه را توقیف کرده به قاضی صلح (justice) گزارش دهد یا آن را بازگرداند، و دادگاه بر مدت زمانی که پلیس می‌تواند آن را نگه دارد نظارت می‌کند.

بازرسی اغلب نخستین نشانه‌ی این است که پلیس درباره‌ی یکی از افراد خانه تحقیق می‌کند، گاهی پیش از آنکه کسی دستگیر یا متهم شود. برای خانواده‌هایی که اسناد کسب‌وکار، سوابق پس‌انداز یا مدارک خانوادگی به زبان فارسی را در خانه نگه می‌دارند، پرسش‌ها به‌سرعت پیش می‌آید: چه چیزهایی را می‌توانند ببرند، آیا تلفن‌هایمان را می‌خوانند، و کی وسایلمان را پس می‌گیریم؟ این راهنما به خود بازرسی و بازگرداندن اموال می‌پردازد. پرسش‌هایی که بعداً پیش می‌آید، مثلاً اینکه آیا می‌توان از ادله در دادرسی (trial) استفاده کرد، به پرونده‌ی کیفری‌ای مربوط است که پس از آن شکل می‌گیرد. سایر راهنماهای ما درباره‌ی حقوق شما پیش از اتهام و هنگام آن، در صفحه‌ی خدمات فهرست شده‌اند.

حکم بازرسی چه اجازه‌ای می‌دهد؟

طبق ماده‌ی ۴۸۷ قانون کیفری کانادا (Criminal Code)، قاضی صلح می‌تواند بر اساس اظهارنامه‌ای سوگندخورده (information) حکم بازرسی صادر کند، به شرط آنکه این اظهارنامه دلایل معقولی برای این باور نشان دهد که در یک ساختمان، محفظه یا مکان چیزهایی وجود دارد که با یک جرم مرتبط‌اند، ادله‌ی یک جرم هستند، یا قرار است برای برخی جرائم به کار روند. این حکم به افسرانی که در آن نام برده شده‌اند اجازه می‌دهد آن مکان را برای یافتن آن چیزها بازرسی کنند، آن‌ها را توقیف کنند، و سپس آن‌ها را نزد قاضی صلح ببرند یا درباره‌شان گزارش دهند. حکم بازرسی را می‌توان از راه دور و با وسایل ارتباطی (telecommunication) درخواست و صادر کرد (ماده‌ی ۴۸۷.۱)، بنابراین ممکن است پلیس به جای نسخه‌ی اصلی، با نسخه‌ای چاپی یا الکترونیکی بیاید.

منشور حقوق و آزادی‌های کانادا (Charter) حداقل‌ها را تعیین می‌کند: هر کس حق دارد در برابر بازرسی یا توقیف نامعقول (unreasonable search or seizure) در امان باشد (ماده‌ی ۸). حکمی که قاضی صلح صادر کرده، روش معمول پلیس برای رعایت این معیار در مورد خانه است.

هنگام بازرسی پلیس، مرحله به مرحله چه باید بکنید؟

بدون مشاوره به پرسش‌ها درباره‌ی اینکه چه چیزی در خانه مال چه کسی است پاسخ ندهید. پرسش‌هایی که در طول بازرسی، مؤدبانه و در آشپزخانه پرسیده می‌شود، باز هم پرسش‌هایی در چارچوب تحقیقات است، و حق سکوت شامل آن‌ها هم می‌شود. راهنمای ما درباره‌ی درخواست پلیس برای مصاحبه توضیح می‌دهد چرا اول باید مشاوره گرفت.

آیا پلیس می‌تواند تلفن و رایانه‌ی شما را بازرسی کند؟

توقیف یک دستگاه و بازرسی محتوای آن دو موضوع جداگانه است. دیوان عالی کانادا (Supreme Court of Canada) در پرونده‌ی وو (R. v. Vu, 2013 SCC 60) رأی داد که قاعده‌ی سنتی‌ای که به پلیس اجازه می‌دهد کمدها و قفسه‌های بایگانی را در مکانی که مجاز به بازرسی آن است بگردد، برای رایانه‌ها مناسب نیست؛ بازرسی رایانه به اجازه‌ی مشخص و از پیش صادرشده نیاز دارد. در عمل، حکم بازرسی خانه به‌خودی‌خود اجازه‌ی بازرسی رایانه‌هایی را که در آنجا پیدا می‌شوند نمی‌دهد؛ خود حکم باید این اجازه را بدهد. با این حال، پلیس می‌تواند دستگاه را توقیف کند و بعداً برای بررسی آن اجازه بگیرد.

ماده‌ی ۴۸۹.۱ که وظیفه‌ی گزارش اموال توقیف‌شده به قاضی صلح را تعیین می‌کند، اکنون مقرر می‌کند که این ماده درباره‌ی داده‌های رایانه‌ای (computer data) اعمال نمی‌شود (به‌جز ارز مجازی یا سایر دارایی‌های دیجیتال) (ماده‌ی ۴۸۹.۱(۴)). خود دستگاه، به‌عنوان یک شیء فیزیکی، همچنان تابع قواعد بازگرداندن است. از وکیلتان بپرسید کدام قواعد بر داده‌های موجود در تلفن توقیف‌شده حاکم است.

تلفن‌ها و لپ‌تاپ‌ها اغلب عکس‌های خانوادگی، پیام‌هایی به فارسی و سوابق پول‌هایی را در خود دارند که برای بستگان در خارج از کشور فرستاده یا از آن‌ها دریافت شده است. اگر پیام‌های فارسی در پرونده اهمیت داشته باشند، باید ترجمه شوند، و اینکه چه کسی و چگونه آن‌ها را ترجمه کرده ممکن است اهمیت داشته باشد.

چگونه اموال توقیف‌شده را پس بگیرید؟

وقتی پلیس قانع شود که هیچ‌کس درباره‌ی مالکیت مال اختلافی ندارد و آن مال برای تحقیقات یا رسیدگی قضایی لازم نیست، آن را در برابر رسید بازمی‌گرداند و به قاضی صلح گزارش می‌دهد (ماده‌ی ۴۸۹.۱(۱)(a)). در غیر این صورت، مال را نزد قاضی صلح می‌برد یا به او گزارش می‌دهد، و قاضی صلح باید دستور دهد مال به مالک قانونی‌اش بازگردانده شود، مگر اینکه دادستان (prosecutor) نشان دهد که برای تحقیقات یا رسیدگی قضایی لازم است (ماده‌ی ۴۹۰(۱)).

نگهداری اموال توقیف‌شده طبق ماده‌ی ۴۹۰(۱)(b) نمی‌تواند بیش از ۱۸۰ روز پس از توقیف ادامه یابد، مگر اینکه قاضی صلح، در پی درخواستی که دست‌کم سه روز کامل پیش‌تر به اطلاع کسی رسیده که مال از او گرفته شده، این مدت را تمدید کند، یا رسیدگی قضایی‌ای آغاز شود که ممکن است آن مال در آن لازم باشد (ماده‌ی ۴۹۰(۲)). مجموع این مدت نمی‌تواند از یک سال بیشتر شود، مگر اینکه قاضی به دلیل پیچیدگی تحقیقات دستور مدت بیشتری بدهد، یا رسیدگی قضایی آغاز شود (ماده‌ی ۴۹۰(۳)). پس از این مهلت‌ها، کسی که مال از او توقیف شده می‌تواند با دادن اخطار دست‌کم سه روز کامل پیش‌تر به دادستان کل (Attorney General)، درخواست استرداد اموال کند (ماده‌ی ۴۹۰(۷))، و اگر نگهداری مال سختی و مشقت به بار آورد، می‌تواند زودتر هم درخواست دهد (ماده‌ی ۴۹۰(۸)). مالک همچنین می‌تواند به‌صورت کتبی با نگهداری طولانی‌تر موافقت کند (ماده‌ی ۴۹۰(۳.۱))، پس هر چیزی را که از شما می‌خواهند امضا کنید، بخوانید.

اگر پلیس بدون حکم بیاید چه؟

افسران می‌توانند بدون حکم از اختیارات بازرسی ماده‌ی ۴۸۷ استفاده کنند، در صورتی که شرایط گرفتن حکم وجود داشته باشد اما شرایط اضطراری (exigent circumstances) گرفتن آن را عملاً ناممکن کند (ماده‌ی ۴۸۷.۱۱). پلیسی که به‌طور قانونی در محل حاضر است، همچنین می‌تواند چیزهایی را که آشکارا در معرض دید است (plain view) و بر اساس دلایل معقول باور دارد با یک جرم مرتبط‌اند، توقیف کند (ماده‌ی ۴۸۹(۲)). اگر پلیس برای بازرسی بدون حکم از شما اجازه بخواهد، می‌توانید بگویید اول می‌خواهید با وکیل صحبت کنید. اینکه بازرسی بدون حکم قانونی بوده یا نه، بعداً در دادگاه تعیین می‌شود.

چه عواملی پاسخ را تغییر می‌دهد؟

• آنچه در حکم نام برده شده. مکان و چیزهای فهرست‌شده حدود بازرسی را تعیین می‌کنند (ماده‌ی ۴۸۷(۱)).
• روز یا شب. اجرای حکم در شب به اجازه‌ی مشخص قاضی صلح نیاز دارد (ماده‌ی ۴۸۸).
• دستگاه‌ها. بازرسی رایانه به اجازه‌ی مشخص نیاز دارد (پرونده‌ی وو)؛ داده‌های رایانه‌ای مشمول وظیفه‌ی گزارش طبق ماده‌ی ۴۸۹.۱ نیستند (ماده‌ی ۴۸۹.۱(۴)).
• اینکه اتهامی مطرح شود یا نه. وقتی رسیدگی قضایی‌ای آغاز شود که ممکن است آن مال در آن لازم باشد، مهلت‌های ۱۸۰ روزه و یک‌ساله دیگر از بازگرداندن آن حمایت نمی‌کنند (ماده‌ی ۴۹۰(۲)(b) و (۳)(b)).
• اختلاف بر سر مالکیت. پلیس فقط زمانی اموال را مستقیماً بازمی‌گرداند که هیچ‌کس درباره‌ی مالکیت آن‌ها اختلافی نداشته باشد (ماده‌ی ۴۸۹.۱(۱)(a)(i)).
• نوع تحقیقات. بازرسی برای یافتن سلاح گرم اغلب به اتهام‌های جرائم مربوط به سلاح منجر می‌شود. بازرسی برای یافتن اسناد تجاری در تحقیقات مربوط به کلاهبرداری رایج است.

یک نمونه‌ی عملی

برای مثال، خانواده‌ای را در نورث یورک در نظر بگیرید که پسر بزرگسالشان از زیرزمین خانه یک کسب‌وکار واردات را اداره می‌کند. ساعت ۹ صبح، افسران پلیس با حکمی می‌آیند که نام این خانه در آن آمده و فاکتورها، سوابق بانکی و دستگاه‌های الکترونیکی مربوط به این کسب‌وکار در آن فهرست شده است. این فقط مرور فرضی قواعد است و شرح هیچ پرونده یا نتیجه‌ی واقعی نیست.

پدر خانواده که انگلیسی را آهسته می‌خواند، می‌خواهد حکم را ببیند و از آن عکس می‌گیرد. دخترش با وکیل تماس می‌گیرد و می‌گوید خانواده به پرسش‌ها پاسخ نمی‌دهد. افسران لپ‌تاپ پسر، دو تلفن و چند جعبه کاغذ را که برخی از آن‌ها به فارسی است می‌برند. خانواده شماره‌ی گزارش رویداد را می‌پرسد و آنچه را برده شده یادداشت می‌کند. تلفن خود پدر هم که برنامه‌ی بانکی شخصی‌اش روی آن است برده می‌شود؛ وکیلش بعداً می‌پرسد که آیا حکم اجازه‌ی بازرسی محتوای آن را داده بود یا نه، و چون پدر موضوع تحقیقات نیست، بازگرداندن آن را درخواست می‌کند. اگر اتهامی مطرح نشود، مهلت ۱۸۰ روزه اعمال می‌شود، مگر اینکه قاضی صلح با اطلاع دادن به خانواده آن را تمدید کند.

افراد هنگام بازرسی چه اشتباه‌هایی می‌کنند؟

1. بحث کردن دم در یا سد کردن راه افسران. ممانعت از کار پلیس جرمی جداگانه است (ماده‌ی ۱۲۹).
2. توضیح دادن اینکه هر چیزی مال کیست. پرسش‌های مربوط به مالکیت اغلب نقش اصلی دارند؛ اول مشاوره بگیرید.
3. پاک کردن پیام‌ها یا جابه‌جا کردن وسایل پس از بازرسی. ممکن است به ادعاهای تازه منجر شود و کمکی نمی‌کند.
4. نخواندن حکم. نشانی، فهرست اقلام و اجازه‌ی مربوط به ساعت اجرا اهمیت دارند.
5. امضای رضایت به نگهداری طولانی‌تر اموال بدون مشاوره. رضایت کتبی محدودیت‌های زمانی را از میان برمی‌دارد (ماده‌ی ۴۹۰(۳.۱)).
6. دنبال نکردن مهلت‌ها. پایان ۱۸۰ روز و پایان یک سال زمان‌هایی است که امکان درخواست استرداد اموال فراهم می‌شود.

این هفته چه کنید

1. همه‌چیز را درباره‌ی بازرسی بنویسید: ساعت‌ها، افسران، اتاق‌ها، اقلامی که برده شد.
2. نسخه یا عکس حکم و هر رسیدی را نگه دارید.
3. اقلامی را که فوراً به آن‌ها نیاز دارید فهرست کنید، مانند گذرنامه، دستگاه‌های کاری یا سوابق دارویی.
4. درباره‌ی این موضوع با دیگرانی که در تحقیقات دخیل‌اند تماس نگیرید.
5. تاریخ‌های ۱۸۰ روز و یک سال پس از روز توقیف را در تقویمتان علامت بزنید.
6. وقت مشاوره بگیرید؛ می‌توانید موضوع را به زبان انگلیسی، فارسی یا فرانسه مطرح کنید.

پرسش‌های متداول

اگر پلیس حکم داشته باشد، آیا باید اجازه دهم وارد شوند؟

حکم اجازه‌ی ورود به مکانی که در آن نام برده شده و بازرسی آن را می‌دهد. مقاومت در برابر افسرانی که حکم را اجرا می‌کنند یا ممانعت عمدی از کارشان جرم است (ماده‌ی ۱۲۹)، پس بگذارید وارد شوند و هر مشکلی را از طریق وکیل مطرح کنید.

آیا می‌توانند شب بازرسی کنند؟

حکم صادرشده طبق ماده‌ی ۴۸۷ باید در روز اجرا شود، مگر اینکه قاضی صلح قانع شده باشد که دلایل معقولی برای اجرای آن در شب وجود دارد، این دلایل در اظهارنامه‌ی سوگندخورده آمده باشد، و حکم اجرای شبانه را مجاز کرده باشد (ماده‌ی ۴۸۸).

آیا گذرنامه‌ام را می‌برند؟

فقط اگر در محدوده‌ی حکم یا اختیار توقیف سایر ادله طبق ماده‌ی ۴۸۹ قرار بگیرد. گذرنامه پس از طرح اتهام هم به‌عنوان یکی از شرایط آزادی مطرح می‌شود؛ سفر به خارج از کانادا در دوران اتهام را ببینید. اتهام در جریان (pending charge) ممکن است بر تمدید گذرنامه هم اثر بگذارد، همان‌طور که راهنمای ما درباره‌ی گذرنامه‌ی کانادایی و اتهام در جریان توضیح می‌دهد.

آیا می‌توانم نسخه‌ای از حکم بگیرم؟

افسر باید در صورت امکان حکم را همراه داشته باشد و اگر بخواهید، آن را نشان دهد (ماده‌ی ۲۹(۱)). وکیلتان بعداً می‌تواند اظهارنامه‌ی سوگندخورده‌ای را که حکم بر اساس آن صادر شده درخواست کند.

آیا بازرسی یعنی من متهم خواهم شد؟

نه لزوماً. حکم بازرسی بر پایه‌ی دلایل معقول برای این باور است که ادله‌ای در یک مکان وجود دارد، نه یافته‌ای مبنی بر اینکه کسی مرتکب جرم شده است. اگر کسی دستگیر شده، راهنمای ما درباره‌ی حقوق شما در نخستین ساعت‌های پس از دستگیری را ببینید.

آیا در طول بازرسی می‌توانم مترجم شفاهی فارسی داشته باشم؟

خدمات مترجم شفاهی دادگاه (court interpreter) جلسات دادگاه را پوشش می‌دهد؛ در خانه‌تان، از افسران بپرسید آیا می‌توانند ترجمه‌ی شفاهی فراهم کنند، و با وکیلی تماس بگیرید که بتواند به فارسی توضیح دهد. راهنمای ما درباره‌ی مترجمان شفاهی فارسی در دادگاه‌های انتاریو جنبه‌ی دادگاهی آن را توضیح می‌دهد.

پرسش‌های مرتبط

اگر پلیس پس از بازرسی از یکی از اعضای خانواده خواسته برای مصاحبه مراجعه کند، راهنمای ما درباره‌ی کاری که باید بکنید وقتی پلیس از شما می‌خواهد برای مصاحبه مراجعه کنید را بخوانید.

سورنا سربازوطن وکیلی فارسی‌زبان است و می‌توانید درباره‌ی بازرسی و بازگرداندن اموالتان به زبان فارسی، انگلیسی یا فرانسه با او گفت‌وگو کنید. با شماره‌ی +1 (416) 628-2041 تماس بگیرید یا از صفحه‌ی تماس استفاده کنید.